ਕਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯਤੇ ਤਾਨਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਸ੍ ਤਤੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਭੂਤਸਂਮੋਹਨਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਵੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਸੌ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਪੁਤ੍ਰੋ ऽਸੌ ਮੇਢੀਭੂਤੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਦਿਵਿ
ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ' ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਹੈ,
ਸੈष ਭ੍ਰਮਨ੍ਭ੍ਰਾਮਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਚਕ੍ਰਵਤ੍
ਉਹ ਆਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਯੋ ਵੈ ਭ੍ਰਮਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਗਣਃ ਵਾਤਾਨੀਕਮਯੈਰ੍ ਬਨ੍ਧੈਰ੍ ਧ੍ਰੁਵੇ ਬਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਅਸ੍ਤੋਦਯਾਸ੍ਤਥੋਤ੍ਪਾਤਾ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਮਿਲਾਪ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ, ਅਚਾਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ,
ਵਿषੁਵਦ੍ਗ੍ਰਹਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਧ੍ਰੁਵੇਰਿਤਮ੍ ਜੀਮੂਤਾ ਨਾਮ ਤੇ ਮੇਘਾ ਯਦੇਭ੍ਯੋ ਜੀਵਸਮ੍ਭਵਃ
ਵਿਸ਼ੁਵ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜ਼ੀਮੂਤ ਨਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਆਵਹਨ੍ਵਾਯੁਰ੍ ਮੇਘਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਭਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਇਤੋ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਾਚ੍ਚ ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਵਿਕृਤਾ ਅਪਿ
ਦੂਜਾ ਆਵਹਨ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੱਦਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਉਹ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਧਾਰਾਸਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਯੇ ਮੇਘਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਵਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ 'ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵੈ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾ ਕਾਮਗਾਨਾਂ ਸਮृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਮਨਚਾਹੇ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਪੁष੍ਕਰਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਬृਹਨ੍ਤਸ੍ਤੋਯਧਾਰਿਣਃ ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਕਾਰਣੇਨੇਹ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾਃ
ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ।
ਨਾਨਾਰੂਪਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵृष੍ਟਿਕਰ੍ਤਾਰਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ ਨਿਯਾਮਕਾਃ
ਇਹ ਪੰਖ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਵਾਯ੍ਵਾਧਾਰਾ ਵਹਨ੍ਤੇ ਵੈ ਸਾਮृਤਾਃ ਕਲ੍ਪਸਾਧਕਾਃ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨ੍ਯਭਵਂਸ੍ਤਦਾ
ਹਵਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਪੰਖ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਮਰ ਹਨ ਤੇ ਕਲਪ ਦੀ ਲੀਲਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਟੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਜਿਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਅੰਡੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਧੂਮਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਧੂੰਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਰਜਨਯ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਹਨ।
ਗਜਾਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਮੇਘਾਨਾਂ ਭੋਗਿਭਿਃ ਸਹ ਕੁਲਮੇਕਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਂ ਯੋਨਿਰੇਕਾ ਜਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹਾਥੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਾਣੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦਿਗ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਸਮ੍ਭਵਮ੍ ਤੁषਾਰਵਰ੍षਂ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਾ ਹ੍ਯਨ੍ਨਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਠੰਢ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤুষਾਰ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਸਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
षष੍ਠਃ ਪਰਿਵਹੋ ਨਾਮ ਵਾਯੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰਾਯਣਃ ਯੌ ऽਸੌ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਗਙ੍ਗਾਮਾਕਾਸ਼ਗੋਚਰਾਮ੍
ਛੇਵਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਰਿਵਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਾਮृਤਜਲਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਾਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਮ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਂ ਤੋਯਂ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ ਪृਥੁਭਿਃ ਕਰੈਃ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਥਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਕਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨੀਹਾਰ ਇਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਗਿਰਿਰ੍ਯੋ ऽਸੌ ਹੇਮਕੂਟ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੂੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਹਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਗ੍ਧਿਮਵਤਃ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ੍-ਓਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵृष੍ਟਿਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਉਸ ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਵਧਣ ਲਈ mashhoor ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਵਰ੍षਂ ਤਤ੍ਤੁषਾਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ਤਤੋ ਹਿਮਵਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਹਿਮਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਉਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤুষਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਥੇ ਹਿਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਨਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਵੇਗੇਨ ਸਿਞ੍ਚਯਾਨੋ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਵਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਇਭਾਸ੍ਯੇ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਇਦਂ ਭੂਤਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵृष੍ਟਿਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਫਿਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਦੁੱਗਣੀ ਮੀਂਹ ਹੋਣੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਵਧੇ।
ਮੇਘਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਬੱਦਲ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮੀਂਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ ਸੂਰਜ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਂ ਘਰ੍ਮਂ ਹਿਮਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸਂਧ੍ਯੇ ਚੈਵ ਦਿਨਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਾਨੀਹ ਧ੍ਰੁਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਮੀਂਹ, ਗਰਮੀ, ਠੰਢ, ਰਾਤ, ਸਾਂਝ ਤੇ ਦਿਨ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ—all ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਗृਹ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਤ੍ਵ੍ ਆਪੋ ਹ੍ਯਨੁਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਆਧੀਨ, ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਹ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਧੂਮਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਚਾਭ੍ਰਾਣਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਨਮਭ੍ਰਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤੇਜੋਭਿਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਭ੍ਯ ਆਦਤ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ 'ਬੱਦਲ-ਇਲਾਕਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ਵਾਯੁਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਗਭਸ੍ਤਯਃ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵृਤੁਵਸ਼ਾਤ੍ਕਾਲੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।