ਪ੍ਰਜੌषਣਿਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਿਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸਂਤਤਿਂ ਤੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਜਿਤਸ੍ਤੁ ਤੈਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਉਸ਼ਣੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਇਥੇ ਜਨਮ ਲਏ; ਉਹ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਏ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ ਉਦਕ੍ਪਨ੍ਥਾ ਨ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ, ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਰਸਤਾ dissolution ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗਾਲ੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਮਿਥੁਨਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ ਈਰ੍ष੍ਯਾਦ੍ਵੇषਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਭੂਤਾਰਮ੍ਭਵਿਵਰ੍ਜਨਾਤ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਦੇ ਰਹੇ,
ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਕਾਮਸਂਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦਾਦੇਰ੍ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਸ੍ ਤੇ ऽਮृਤਤ੍ਵਂ ਹਿ ਭੇਜਿਰੇ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ, ਆਵਾਜ਼ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।
ਆਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਸ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਥਿਤਿਕਾਲੋ ਹਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਮਾਰਗਾਮਿਣਾਮ੍
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭ੍ਰੂਣਹਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਪਾਪਪੁਣ੍ਯਨਿਭੈਃ ਪਰਮ੍ ਆਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਭ੍ਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵੋਤ੍ਤਰਮृषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੋ ਯਤ੍ਰਾਨੁਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਏਤਦ੍ਵਿष੍ਣੁਪਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਤृਤੀਯਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਧ੍ਰੁਵ ਅਟੱਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਤੀਜਾ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵਿਆ ਲੋਕ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਧਰ੍ਮੇ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤੁ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਂਲ੍ਲੌਮਹਰ੍षਣਿਮ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ ਚਾਰਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਲੌਮਹਰਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਕਥਮੇਤਾਨਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲੇ ਅਵ੍ਯੂਹੇਨੈਵ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥਾ ਚਾਸਂਕਰੇਣ ਵਾ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਗੜਬੜ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ?
ਕਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯਤੇ ਤਾਨਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਸ੍ ਤਤੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਭੂਤਸਂਮੋਹਨਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਵੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਸੌ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਪੁਤ੍ਰੋ ऽਸੌ ਮੇਢੀਭੂਤੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਦਿਵਿ
ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ' ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਹੈ,
ਸੈष ਭ੍ਰਮਨ੍ਭ੍ਰਾਮਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਚਕ੍ਰਵਤ੍
ਉਹ ਆਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਯੋ ਵੈ ਭ੍ਰਮਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਗਣਃ ਵਾਤਾਨੀਕਮਯੈਰ੍ ਬਨ੍ਧੈਰ੍ ਧ੍ਰੁਵੇ ਬਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਅਸ੍ਤੋਦਯਾਸ੍ਤਥੋਤ੍ਪਾਤਾ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਮਿਲਾਪ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ, ਅਚਾਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ,
ਵਿषੁਵਦ੍ਗ੍ਰਹਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਧ੍ਰੁਵੇਰਿਤਮ੍ ਜੀਮੂਤਾ ਨਾਮ ਤੇ ਮੇਘਾ ਯਦੇਭ੍ਯੋ ਜੀਵਸਮ੍ਭਵਃ
ਵਿਸ਼ੁਵ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜ਼ੀਮੂਤ ਨਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਆਵਹਨ੍ਵਾਯੁਰ੍ ਮੇਘਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਭਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਇਤੋ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਾਚ੍ਚ ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਵਿਕृਤਾ ਅਪਿ
ਦੂਜਾ ਆਵਹਨ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੱਦਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਉਹ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਧਾਰਾਸਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਯੇ ਮੇਘਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਵਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ 'ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵੈ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾ ਕਾਮਗਾਨਾਂ ਸਮृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਦਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਮਨਚਾਹੇ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਪੁष੍ਕਰਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਬृਹਨ੍ਤਸ੍ਤੋਯਧਾਰਿਣਃ ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਕਾਰਣੇਨੇਹ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾਃ
ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ।
ਨਾਨਾਰੂਪਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵृष੍ਟਿਕਰ੍ਤਾਰਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ ਨਿਯਾਮਕਾਃ
ਇਹ ਪੰਖ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਵਾਯ੍ਵਾਧਾਰਾ ਵਹਨ੍ਤੇ ਵੈ ਸਾਮृਤਾਃ ਕਲ੍ਪਸਾਧਕਾਃ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨ੍ਯਭਵਂਸ੍ਤਦਾ
ਹਵਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਪੰਖ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਮਰ ਹਨ ਤੇ ਕਲਪ ਦੀ ਲੀਲਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਟੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਜਿਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਅੰਡੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਧੂਮਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਅਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਧੂੰਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਰਜਨਯ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਹਨ।
ਗਜਾਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਮੇਘਾਨਾਂ ਭੋਗਿਭਿਃ ਸਹ ਕੁਲਮੇਕਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਂ ਯੋਨਿਰੇਕਾ ਜਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹਾਥੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਾਣੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦਿਗ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਸਮ੍ਭਵਮ੍ ਤੁषਾਰਵਰ੍षਂ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਾ ਹ੍ਯਨ੍ਨਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਠੰਢ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤুষਾਰ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਸਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
षष੍ਠਃ ਪਰਿਵਹੋ ਨਾਮ ਵਾਯੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰਾਯਣਃ ਯੌ ऽਸੌ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਗਙ੍ਗਾਮਾਕਾਸ਼ਗੋਚਰਾਮ੍
ਛੇਵਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਰਿਵਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਾਮृਤਜਲਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਾਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਮ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਂ ਤੋਯਂ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ ਪृਥੁਭਿਃ ਕਰੈਃ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਥਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਕਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨੀਹਾਰ ਇਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਗਿਰਿਰ੍ਯੋ ऽਸੌ ਹੇਮਕੂਟ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੂੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਹਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।