ਚਰਨ੍ਨਸਾਵੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਚ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੀਤ੍ਯਾ ਮਣ੍ਡਲਾਞ੍ਛਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਕ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੌ ਅੱਸੀ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਪਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਨਿਬੋਧਤ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਚਾष੍ਟੌ ਤਥਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ: ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਨ੍ਯष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ ਯੋਜਨਾਨਿ ਤੁ ਵੈ ਪੁਨਃ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯੈਵ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਠਵੰਜਾ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੰਡਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਰਛਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਹਸ੍ਤੁ ਚਰਤੇ ਨਾਭੇਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਵਿਸ੍ਤਥਾ
ਸੂਰਜ ਨਾਭ ਤੋਂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਸੂਰ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚਰਤਿ ਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ।
ਉਦਗ੍ਯਾਨੇ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਂ ਸੋ ऽਲ੍ਪਾਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਹੌਲੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ऽष੍ਟਾਦਸ਼ਭਿਰਹ੍ਨੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਰੁਦਗਾਯਨੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਤੇਰਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਤਰਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਂ ਤੁ ਭ੍ਰਮਤੇ ਪੁਨਃ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ऽਸੌ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਉਹ ਚੱਕਰ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਤਾਵਦ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਭੁਵੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਤੀਹ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰਕ੍ਰਮਣੇ ऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਦਿਵਾ ਮਨ੍ਦਗਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਨਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਵਾਪਿ ਦਿਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਨਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਦਾ ਚਾਪਿ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਭਜਨ੍ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ ਤੁ ਅਜਵੀਥ੍ਯਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਂ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।
ਲੋਕਸਂਤਾਨਤੋ ਹ੍ਯੇष ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਬਹਿਃ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਪੁष੍ਕਰਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਬਾਹ੍ਯਤਸ੍ ਤਾਵਲ੍ ਲੋਕਾਲੋਕਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਗਿਰਿਃ
ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ-ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਵੈ ਗਿਰੇਃ ਏਤਾਵਾਨੇਵ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਇਤਨਾ ਹੀ ਲੋਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਆਲੋਕਨੇ ਧਾਤੁਰ੍ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤ੍ਵਲੋਕਤਾ ਲੋਕਾਲੋਕੌ ਤੁ ਸਂਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਃ ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍
ਲੋਕ ਚਾਨਣ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ; ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਧ੍ਯੇਤਿ ਤਾਮਾਹੁਰ੍ ਉषਾਵ੍ਯੁष੍ਟੈਰ੍ਯਥਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਉषਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਅਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਾਂਝ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਉਸ਼ਟੀ ਵਿਚਕਾਰ; ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਉਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦਿਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਤੁ ਅਹਸ੍ਤੇ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਹ੍ਰਾਸੋ ਵृਦ੍ਧਿਰਹਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ ਦਿਵਸਾਨਾਂ ਯਥਾ ਤੁ ਵੈ
ਇੱਕ ਪਲ ਤੀਹ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਹਨ; ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟ-ਵਾਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ।
ਸਂਧ੍ਯਾਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਤੁ ਤੇ ऋਤੇ ਲੇਖਾਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥਾਦਿਤ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਾਗਤੇ ਤੁ ਵੈ
ਸਾਂਝ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਘਟ-ਵਾਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਪਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ—
ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤਤਃ ਕਾਲੋ ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗਤਾਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਃ ਸਂਗਵਸ੍ ਤ੍ਰਯਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵੇਰ ਆਉਣ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਪਲ 'ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧ੍ਯਂਦਿਨਾਤ੍ਕਾਲਾਦ੍ ਅਪਰਾਹ੍ਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਧਿਆਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਨ; ਮਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ 'ਅਪਰਾਹਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਾਲ ਏष ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ ਅਪਰਾਹ੍ਣਵ੍ਯਤੀਤਾਚ੍ਚ ਕਾਲਃ ਸਾਯਂ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ 'ਸ਼ਾਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਹ੍ਨੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ੍ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਚ ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਵੈ ਅਹਸ੍ਤੁ ਵਿषੁਵੇ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਸ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਨ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਧਤ੍ਯਤੋ ਹ੍ਰਸਤ੍ਯੇਵ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ ਅਹਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਤੇ ਅਹਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦਿਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਵਿषੁਵਂ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ਆਲੋਕਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਚ੍ਚਾਲੋਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸ਼ਰਦ ਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ੁਵ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਤਃ ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍
ਉਥੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਹ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜੀਵ dissolution ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਧਾਮਾ ਚੈਵ ਵੈਰਾਜਃ ਕਰ੍ਦਮਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ਰਾਜਸਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਸੁਧਾਮਾ, ਵੈਰਾਜਾ, ਕਰਦਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਿਆ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਤੇ ਰਾਜਸਾ — ਇਹ ਹਨ।