ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਧਾਰਯਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਸ੍ਥਿਤਃ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚ ਮਣ੍ਡਲੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਭੂਤਾਨ੍ਯਾਵੇष੍ਟ੍ਯ ਧਾਰਯਨ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹਵਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਗੋਲ ਤੇ ਆੜੀ ਹੋ ਕੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਵਾਯੋਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਧਾਰਯਤ੍ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਧਾਰਯਨ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਹਵਾ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੁੱਢਲਾ ਤੱਤ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਤੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਮਹਦ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਧਾਰਯਤ੍ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤੇਨ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਤੁ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਮੁੱਢਲੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡੇ ਮਹਾਤੱਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਤੱਤ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਧਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੁਆਰਾ ਥਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਾਃ ਆਸਂਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾ ਅਨ੍ਯਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਚਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਵਾਯ੍ਵਨ੍ਤਾਃ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰਤਸ੍ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਧਰਤੀ ਆਦਿ, ਹਵਾ ਤੱਕ, ਉੱਥੇ ਸੀਮਤ ਹਨ; ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਰਾ ਹਨੇਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਲੋਕ ਆਕਾਸ਼ੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪਾਤ੍ਰੇ ਮਹਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਭਾਂਡੇ ਅੰਦਰ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੋਨ੍ਯਹੀਨਾਨਿ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਲੋਕ ਆਕਾਸ਼ੇ ਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਗਤਾਃ
ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੰਦਰ, ਕੁਝ ਬਾਹਰ।
ਕृਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਕਾਨਿ ਚ ਯਾਵਦੇਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਤਾਵਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਤੱਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੱਤ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਤੂਨਾਮਿਹ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਭੂਤੇष੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇषੁ ਵੈ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੇਹ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਿਮਿਤਾ ਭੇਦਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਤੇ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੇਦਾ ਮਹਦਾਦਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸੀਮਤ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਤੱਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ੋ ऽਯਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਾਗਸ਼ਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਵੈ ਮਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਬਣਤਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੱਤ ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ, ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਨੇਨ ਚੈਵ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣੈਕਦੇਸ਼ਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਗੋਲ ਰੂਪ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਖਾਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮਾਪ।
ਏਤਾਵਤ੍ਸਂਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ ਏਤਾਵਦੇਵ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗਤਿਮ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਾਵੇਤੌ ਭ੍ਰਾਜਨ੍ਤੌ ਯਾਵਦੇਵ ਤੁ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਭਾਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ਵਿਸ੍ਤਰਾਰ੍ਧਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਤਃ
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਹੱਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਸਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਃ ਪਰ੍ਯਾਸਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਬੁਧੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਦਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਦਾ ਮਾਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਰ੍ਯੋ ਯਾਤ੍ਯਵਿਲਮ੍ਬਤਃ ਅਚਿਰਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਅਵਨਾਤ੍ਤੁ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਯੋਃ ਮਹਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਾਪ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ 'ਵੱਡਾ' ਸ਼ਬਦ ਇਥੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਭਾਰਤਵਰ੍षਸ੍ਯ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਤ੍ਤੁਲ੍ਯਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।
ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਰਿਣਾਹੋ ऽਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਅਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨੈਃ ਪੁਨਃ
ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਯਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਤੁ ਇਤ੍ਯੇਤਦਿਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਮਾਣਤਃ
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ — ਇਹ ਮਾਪ ਇਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਚਾਭਿਮਾਨਿਭਿਃ ਅਭਿਮਾਨਿਨੋ ਹ੍ਯਤੀਤਾ ਯੇ ਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਸ੍ਤ੍ਵਿਹ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਭਿਮਾਨੀ ਲੋਕ ਗਣਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਲੋਕ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
ਦੇਵਾਦੇਵੈਰ੍ ਅਤੀਤਾਸ੍ਤੁ ਰੂਪੈਰ੍ਨਾਮਭਿਰੇਵ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਰ੍ਦੇਵੈਰ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ੋ ਵੈ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਰੇਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਪृਥਿਵੀ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਦਿਵਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜ ਲੱਖ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਮੇਰੋਸ਼੍ਚੈਵੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ਮੇਰੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਦਿਸ਼ਂ ਕੋਟਿਰੇਕਾ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮਾਪ ਤੇ ਮੇਰੂ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਵੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਏਕੋਨਨਵਤਿਂ ਪੁਨਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਰ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁੜ, ਨਵਾਂਵੇ ਲੱਖ ਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ; ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।