ਅਥਾਹਂ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਰ੍षੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਭਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਜਨਾਚ੍ਚੈਵ ਮਨੁਰ੍ਭਰਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਪਾਲਣ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕ੍ਤਵਚਨੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍षਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਯਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨਿਰੁਕਤ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਭਾਰਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਮਧਿਆ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਖਲ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭੂਮੌ ਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਨਵ ਭੇਦਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਨੌ ਭਾਗ ਸੁਣੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਃ ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੋ ਗਭਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਨਾਗਦ੍ਵੀਪਸ੍ਤਥਾ ਸੌਮ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਥ ਵਾਰੁਣਃ
ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕਸ਼ੇਰੂ, ਤਾਮਰਪਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਾਰੁਣ।
ਅਯਂ ਤੁ ਨਵਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵੀਪਃ ਸਾਗਰਸਂਵृਤਃ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਦ੍ਵੀਪੋ ऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਃ
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਵਾਂ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਯਤਸ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੀਤੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਹਾਵਧਿਃ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੈਵ ਤੁ
ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵੀਪੋ ਹ੍ਯੁਪਨਿਵਿष੍ਟੋ ऽਯਂ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈਰਨ੍ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਯਵਨਾਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਯਵਨ ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਾਗਸ਼ਃ ਇਜ੍ਯਾਯੁਤਵਣਿਜ੍ਯਾਦਿ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਮੱਧਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਪੂਜਾ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਨਂ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਜਾਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਕਲ੍ਪਪਞ੍ਚਮਾਨਾਂ ਤੁ ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਇਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਿਹ ਮਾਨੁषੇ
ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਮਾਨਵੋ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਯ ਏਨਂ ਜਯਤੇ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ ਸਮ੍ਰਾਡਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿਰਯਗਯਾਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਜਿਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ੍ਵਰਾਡਸੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕਃ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਇਹ ਲੋਕ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇਹੜੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼-ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਵਰ੍षੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਲਯਃ ਸਹ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਪਿ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼ਵਾਨ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਤਃ
ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਅਭਿਜ੍ਞਾਤਾਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਪੁਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨਵਃ ਅਨ੍ਯੇ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵੋਪਜੀਵਿਨਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਹਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਾਨਪਦਾ ਆਰ੍ਯਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਬਹੁਲਾ ਨਦ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾ ਸਿਨ੍ਧੁਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਆਰੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੂ, ਸਰਸਵਤੀ।
ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਚ ਯਮੁਨਾ ਸਰਯੂਸ੍ਤਥਾ ਐਰਾਵਤੀ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇਵਿਕਾ ਕੁਹੂਃ
ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਯੂ, ਐਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਕੁਹੂ।
ਗੋਮਤੀ ਧੌਤਪਾਪਾ ਚ ਬਾਹੁਦਾ ਚ ਦृषਦ੍ਵਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਤੁ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਗਣ੍ਡਕੀ ਤਥਾ
ਗੋਮਤੀ, ਧੌਤਪਾਪਾ, ਬਾਹੁਦਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਟੱਲ ਗੰਡਕੀ।
ਇਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲੌਹਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹਿਮਵਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਃਸृਤਾਃ ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਵृਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰੇਵ ਚ ਪਰ੍ਣਾਸ਼ਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚੈਵ ਕਾਵੇਰੀ ਮਹਤੀ ਤਥਾ
ਇਕਸ਼ੁਰ ਤੇ ਲੌਹਿਤਾ—ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਘਨੀ, ਸਿੰਧੁਰਾ, ਪਰਣਾਸ਼ਾ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਾਵੇਰੀ।
ਪਾਰਾ ਚ ਧਨ੍ਵਤੀਰੂਪਾ ਵਿਦੁषਾ ਵੇਣੁਮਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਹ੍ਯਵਨ੍ਤੀ ਕੁਨ੍ਤੀ ਚ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪਾਰਾ, ਧਨਵਤੀ, ਵਿਦੁਸ਼ਾ, ਵੇਣੁਮਤੀ, ਸ਼ਿਪਰਾ, ਅਵੰਤੀ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ—ਇਹ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੋਣੋ ਮਹਾਨਦਸ਼੍ਚੈਵ ਨਨ੍ਦਨਾ ਸੁਕृਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾ ਤਥੈਵ ਚ ਤਮਸਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਾਪਿ ਚ
ਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦਾ, ਨੰਦਨਾ, ਸੁਕ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਖਸ਼ਮਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਚਿਤਰਕੂਟ, ਤੇ ਤਮਸਾ, ਪਿੱਪਲੀ, ਸ਼ੇਨੀ, ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ।
ਵਿਮਲਾ ਚਞ੍ਚਲਾ ਚੈਵ ਤਥਾ ਚ ਧੂਤਵਾਹਿਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤੀ ਸ਼ੁਨੀ ਲਜ੍ਜਾ ਮੁਕੁਟਾ ਹ੍ਰਾਦਿਕਾਪਿ ਚ ऋष੍ਯਵਨ੍ਤਪ੍ਰਸੂਤਾਸ੍ ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ऽਮਲਜਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਵਿਮਲਾ, ਚੰਚਲਾ, ਧੂਤਵਾਹਿਨੀ, ਸ਼ੁਕਤਿਮੰਤੀ, ਸ਼ੁਨੀ, ਲੱਜਾ, ਮੁਕੁਟਾ, ਤੇ ਹ੍ਰਾਦਿਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਯਮੁਖ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਭ ਨਦੀਆਂ।
ਤਾਪੀ ਪਯੋष੍ਣੀ ਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਚ ऋषਭਾ ਨਦੀ ਵੇਣਾ ਵੈਤਰਣੀ ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਲਾ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ
ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਸ਼ਿਪਰਾ, ਰਿਸ਼ਭਾ, ਵੇਣਾ, ਵੈਤਰਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਮਾਲਾ, ਤੇ ਕੁਮੁਦਵਤੀ।
ਤੋਯਾ ਚੈਵ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੁਰ੍ਗਮਾ ਤੁ ਸ਼ਿਲਾ ਤਥਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪਾਦਪ੍ਰਸੂਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ੀਤਜਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਤੋਯਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁਰਗਮਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਲਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਕृष੍ਣਵੇਣੀ ਚ ਵਞ੍ਜੁਲਾ ਤੁਙ੍ਗਭਦ੍ਰਾ ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ ਵਾਹ੍ਯਾ ਕਾਵੇਰੀ ਚੈਵ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸਹ੍ਯਪਾਦਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ, ਵੰਜੁਲਾ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ, ਵਾਹਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕृਤਮਾਲਾ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਪੁष੍ਪਜਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਪਲਾਵਤੀ ਮਲਯਪ੍ਰਸੂਤਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ੀਤਜਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਪੁਸ਼ਪਜਾ ਅਤੇ ਉਤਪਲਾਵਤੀ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਭਾਗਾ ऋषਿਕੁਲ੍ਯਾ ਚ ਇਕ੍ਸ਼ੁਦਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਚਲਾ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਤਥਾ ਮੂਲੀ ਸ਼ਰਵਾ ਵਿਮਲਾ ਤਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਤਨਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ੁਭਗਾਮਿਨੀਃ
ਤ੍ਰਿਭਾਗਾ, ਰਿਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਇਕਸ਼ੁਦਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਚਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਮੂਲੀ, ਸ਼ਰਵਾ, ਵਿਮਲਾ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਮਨ੍ਦਗਾ ਮਨ੍ਦਵਾਹਿਨੀ ਕृਪਾ ਚ ਪਾਸ਼ਿਨੀ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤਾਤ੍ਮਜਾਸ੍ ਤੁ ਤਾਃ
ਕਾਸ਼ਿਕਾ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਮੰਦਗਾ, ਮੰਦਵਾਹਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਿਨੀ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਕਤਿਮੰਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਃ ਪੁਣ੍ਯਜਲਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਗਾਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਾਤਰਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ।
ਤਾਸਾਂ ਨਦ੍ਯੁਪਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਤਾਸ੍ਵਿਮੇ ਕੁਰੁਪਾਞ੍ਚਾਲਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਜਾਙ੍ਗਲਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਪਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਰੁ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਜਾਂਗਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।