ਮਿਥੁਨਾਨਿ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸੋਪਮਾਃ ਤੇषਾਂ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰਿਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਮृਤੋਪਮਮ੍
ਉਥੇ ਜੋੜੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੂਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਹਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਯੁਗ੍ਮਂ ਸਮਂ ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਸਮਂ ਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ੀਲਂ ਚ ਸਮਂ ਚੈਵ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਜੋੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇਕਸਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇਕਸਾਰ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕੈਕਮਨੁਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰਵਾਕਮਿਵ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਨਾਮਯਾ ਹ੍ਯਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ
ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਚ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਚਾਨ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏਵਮੇਵ ਨਿਸਰ੍ਗੋ ਵੈ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਭਾਰਤੇ ਯੁਗੇ ਦृष੍ਟਃ ਪਰਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਃ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਭਾਰਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਆਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮृषਯਃ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ ਉਤ੍ਤਰਸ਼੍ਰਵਣੇ ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਸੂਤਨਨ੍ਦਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਉੱਤਰ ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਯਦਿਦਂ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਯਃ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਵ ਮਨਵਃ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਸਸਰ੍ਜਿਰੇ
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਏਤਦ੍ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ ਉਤ੍ਤਰਸ਼੍ਰਵਣਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਰ, ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਸ਼੍ਰਵਣ ਮੁੜ ਦੱਸ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋषੀਣਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲੌਮਹਰ੍षਣਿਃ ਪੌਰਾਣਿਕਸ੍ਤਦਾ ਸੂਤ ऋषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਪੁਰਾਣਕ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਸੂਤ, ਦੱਸਿਆ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਥਯਾਮਾਸ ਉਤ੍ਤਰਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤਦਾ
ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੱਸਿਆ।
ਅਥਾਹਂ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਰ੍षੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਭਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਜਨਾਚ੍ਚੈਵ ਮਨੁਰ੍ਭਰਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਪਾਲਣ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕ੍ਤਵਚਨੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍षਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਯਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨਿਰੁਕਤ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਭਾਰਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਮਧਿਆ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਖਲ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭੂਮੌ ਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਨਵ ਭੇਦਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਨੌ ਭਾਗ ਸੁਣੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਃ ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੋ ਗਭਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਨਾਗਦ੍ਵੀਪਸ੍ਤਥਾ ਸੌਮ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਥ ਵਾਰੁਣਃ
ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕਸ਼ੇਰੂ, ਤਾਮਰਪਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਾਰੁਣ।
ਅਯਂ ਤੁ ਨਵਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵੀਪਃ ਸਾਗਰਸਂਵृਤਃ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਦ੍ਵੀਪੋ ऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਃ
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਵਾਂ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਯਤਸ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੀਤੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਹਾਵਧਿਃ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੈਵ ਤੁ
ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵੀਪੋ ਹ੍ਯੁਪਨਿਵਿष੍ਟੋ ऽਯਂ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈਰਨ੍ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਯਵਨਾਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਯਵਨ ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਾਗਸ਼ਃ ਇਜ੍ਯਾਯੁਤਵਣਿਜ੍ਯਾਦਿ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਮੱਧਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਪੂਜਾ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਨਂ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਜਾਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਕਲ੍ਪਪਞ੍ਚਮਾਨਾਂ ਤੁ ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਇਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਿਹ ਮਾਨੁषੇ
ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਮਾਨਵੋ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਯ ਏਨਂ ਜਯਤੇ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ ਸਮ੍ਰਾਡਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿਰਯਗਯਾਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਜਿਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ੍ਵਰਾਡਸੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕਃ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਇਹ ਲੋਕ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇਹੜੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼-ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਵਰ੍षੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਲਯਃ ਸਹ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਪਿ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼ਵਾਨ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਤਃ
ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਅਭਿਜ੍ਞਾਤਾਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਪੁਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨਵਃ ਅਨ੍ਯੇ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵੋਪਜੀਵਿਨਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਹਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਾਨਪਦਾ ਆਰ੍ਯਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਬਹੁਲਾ ਨਦ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾ ਸਿਨ੍ਧੁਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਆਰੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੂ, ਸਰਸਵਤੀ।
ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਚ ਯਮੁਨਾ ਸਰਯੂਸ੍ਤਥਾ ਐਰਾਵਤੀ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇਵਿਕਾ ਕੁਹੂਃ
ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਯੂ, ਐਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਕੁਹੂ।
ਗੋਮਤੀ ਧੌਤਪਾਪਾ ਚ ਬਾਹੁਦਾ ਚ ਦृषਦ੍ਵਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਤੁ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਗਣ੍ਡਕੀ ਤਥਾ
ਗੋਮਤੀ, ਧੌਤਪਾਪਾ, ਬਾਹੁਦਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਟੱਲ ਗੰਡਕੀ।
ਇਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲੌਹਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹਿਮਵਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਃਸृਤਾਃ ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਵृਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰੇਵ ਚ ਪਰ੍ਣਾਸ਼ਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚੈਵ ਕਾਵੇਰੀ ਮਹਤੀ ਤਥਾ
ਇਕਸ਼ੁਰ ਤੇ ਲੌਹਿਤਾ—ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਘਨੀ, ਸਿੰਧੁਰਾ, ਪਰਣਾਸ਼ਾ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਾਵੇਰੀ।
ਪਾਰਾ ਚ ਧਨ੍ਵਤੀਰੂਪਾ ਵਿਦੁषਾ ਵੇਣੁਮਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਹ੍ਯਵਨ੍ਤੀ ਕੁਨ੍ਤੀ ਚ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪਾਰਾ, ਧਨਵਤੀ, ਵਿਦੁਸ਼ਾ, ਵੇਣੁਮਤੀ, ਸ਼ਿਪਰਾ, ਅਵੰਤੀ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ—ਇਹ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।