ਦਸ਼ ਤੀਰ੍ਥਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤਥਾਪਗਾਃ ਮਾਘਮਾਸੇ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵ ਮਹਾਰਾਜ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਜਮਾਨੋ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਮਹਾਰਾਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮਹਾਭਾਗੋ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯ ਨृਪਤੇਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਉਥੇ ਹੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੁਕ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸਗਣੋ ਨृਪਃ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨਾਥ ਵਿਧਿਨਾ ਪਰਾਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮਾਗਮਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਸਰੀਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਪਾ ਲਿਆ।
ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਦੇਵਰ੍षੇ ਪ੍ਰਯਾਗਾਭਿਮੁਖੋ ਭਵ ਅਭਿषੇਕਂ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾਦ੍ਯ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ; ਅੱਜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥ ਨਨ੍ਦੀਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ਨਾਰਦੋ ऽਪਿ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯਾਗਾਭਿਮੁਖਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨੰਦੀਸ਼ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ; ਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਤੁਰਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗਤਃ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਤਦਾ
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
ਕਤਿ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਾ ਪਰ੍ਵਤਾ ਵਾ ਕਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषੁ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਮਹਾਭੂਮਿਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਿਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਗਤਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਯੋਸ੍ਤਥਾ
ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਵੀ? ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ ਤ੍ਵਦੁਕ੍ਤਮੇਤਤ੍ਸਕਲਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਤ ਪੂਰੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵੀਪਭੇਦਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵੈ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍
ਟਾਪਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਸਪ੍ਤੈਵ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ ਤੇषਾਂ ਮਨੁष੍ਯਤਰ੍ਕੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਪਰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਟਾਪਿਆਂ ਨੂੰ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਯੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਕੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ; ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੰਭਵਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਂ ਯਥਾਵਿਧਮ੍ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਯਚ੍ਚ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਮੈਂ ਜੰਬੂ ਟਾਪੇ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਚੱਕਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਟਾਪੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਵਤੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਪਿਨਦ੍ਧੈਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲਸਮੁਦ੍ਗਤੈਃ
ਇਹ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਤਪ੍ਰਭਵਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨਦੀਭਿਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਗਾਯਤਾ ਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਃ षਡਿਮੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ; ਇਹ ਛੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਅਵਗਾਹ੍ਯ ਹ੍ਯੁਭਯਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੌ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੌ ਹਿਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਹੇਮਵਾਨ੍
ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ, ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ; ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਹੈ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਹੇਮਵਾਨ ਵੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਮੁਖਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿषਧਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਮੇਰੁਸ਼੍ਚੋਲ੍ਬਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੁਮੁਖਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਮੇਰੂ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤੇ ਉੱਚਾ, ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਾਕृਤਿਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਸ੍ਰਃ ਸਮਾਹਿਤਃ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੈਃ ਸਮਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਚਤੁਰਕੋਣ ਵਾਂਗ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਾਭੀਬਨ੍ਧਨਸਮ੍ਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨ ਵੈ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੀਤਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨਾਸੌ ਤੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮਿष੍ਯੇਤ ਭृਙ੍ਗਿਪਤ੍ਤ੍ਰੀਨਭਸ਼੍ ਚੈਵ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮੇਰੋਰ੍ ਨਾਮਾਰ੍ਥਕਰ੍ਮਤਃ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਹ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵੈਸ਼ਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਪੱਤੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਦਰਤਾ ਨਾਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੁਤ੍ਤਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਭਾਵਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਕਸ਼ਤਰੀਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪੀਤੋ ਹਿਰਣ੍ਮਯਃ ਮਯੂਰਬਰ੍ਹਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਤਕੌਮ੍ਭਃ ਸ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਨ੍
ਇਹ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਵੈਡੂਰੀਆ ਪੱਥਰ ਦਾ, ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਮਯੂਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਤੇ ਸ਼ਾਤਕੁੰਭ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਪਰ੍ਵਤਰਾਜਾਨਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਾਃ ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਚਰਨ ਆ ਕੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਿਲਾਵृਤਂ ਨਾਮ ਮਹਾਮੇਰੋਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਯੋਜਨੈਃ ਸਮਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਂਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਪਾਵਕਃ ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਧਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧਂ ਤਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂਮੇਰੂ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਧ ਭਾਗ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਅਰਧ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਤਾਤ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਯੋਜਨੈਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਇਥੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਰ ਪਹਾੜੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ ਤੇषਾਮਾਯਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪਰੇ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਚੌੜੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਹਿਮਵਾਞ੍ਛृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਣ ऋषਭਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਭਾ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਉਲੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।