ਧृਤਿਰ੍ ਵਰੀਯਾਨ੍ ਯਵਸਃ ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਵष੍ਟਿਰੇਵ ਚ ਚਰਿष੍ਣੁਰ੍ ਈਡ੍ਯਃ ਸੁਮਤਿਰ੍ ਵਸੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਧਿਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਯਵਸਾ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਵਸ਼ਟੀਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਸੁਮਤੀ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਾ ਦਸ਼ ਸਾਵਰ੍ਣੇਰ੍ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਰੌਚ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ऽਪਿ ਮਨਵਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਰੌਚਿਆ ਆਦਿਕ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੌਚ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਨੁਰ੍ ਭੂਤਿਸੁਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭੌਤ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਰੌਚਿਆ ਨਾਂ ਦਾ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭੌਤਿਆ ਨਾਂ ਦਾ ਮਨੂ ਬਣੇਗਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਮੇਰੁਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਨੁਰ੍ ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ऋਤਸ਼੍ਚ ऋਤਧਾਮਾ ਚ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋ ਮਨੁਸ੍ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਮੇਰੁਸਾਵਰਨੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ, ਮਨੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਤ, ਰਿਤਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਵੀ ਮਨੂ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਮਨਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ षਡੂਨਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਮ੍ ਏਭਿਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਇਹ ਮਨੂ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਗਭਗ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੇ ਵਿਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹਾ
ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਯਾਤਾ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾਤਿ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਬਹੁਭਿਰ੍ ਧਾਰਿਣੀ ਭੁਕ੍ਤਾ ਭੂਪਾਲੈਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਪੁਰਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪृਥਿਵੀਯੋਗਾਤ੍ ਪृਥਿਵੀ ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਤਃ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਰ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
ਕਿਮ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਚ ਕृਤਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਭੂਮੇਃ ਕਿਂ ਪਾਰਿਭਾषਿਕੀ ਗੌਰ੍ ਇਤੀਯਂ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸੂਤ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਨਃ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਉ' ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਵਂਸ਼ੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਅਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਮृਤ੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਦੁਹਿਤਾ ਤੇਨ ਪਰਿਣੀਤਾ ਸੁਦੁਰ੍ਮੁਖਾ
ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਸੁਦੁਰਮੁਖਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਸੁਨੀਥਾ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵੇਨੋ ਨਾਮ ਸੁਤਃ ਪੁਰਾ ਅਧਰ੍ਮਨਿਰਤਸ਼੍ਚਾਸੀਦ੍ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਸੁਧਾਧਿਪਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਨੀਥਾ ਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵੇਨ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਲੋਕੇ ऽਪ੍ਯਧਰ੍ਮਕृਜ੍ਜਾਤਃ ਪਰਭਾਰ੍ਯਾਪਹਾਰਕਃ ਧਰ੍ਮਾਚਾਰਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਗਤੋ ऽਥ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਆਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਚਲਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ—
ਅਨੁਨੀਤੋ ऽਪਿ ਨ ਦਦਾਵ੍ ਅਨੁਜ੍ਞਾਂ ਸ ਯਦਾ ਤਤਃ ਸ਼ਾਪੇਨ ਮਾਰਯਿਤ੍ਵੈਨਮ੍ ਅਰਾਜਕਮਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ
ਉਹਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਮਮਨ੍ਥੁਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ਦੇਹਮਕਲ੍ਮषਾਃ ਤਤ੍ਕਾਯਾਨ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ਤੁ ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤਯਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਥਿਆ। ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਥਣ ਨਾਲ ਮਲੇਛ ਜਾਤੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਾਤੁਰਂਸ਼ੇਨ ਕृष੍ਣਾਞ੍ਜਨਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ਪਿਤੁਰਂਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਂਸ਼ੇਨ ਧਾਰ੍ਮਿਕੋ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਕਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪਿਉ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸਧਨੁਃ ਸਸ਼ਰੋ ਗਦੀ ਦਿਵ੍ਯਤੇਜੋਮਯਵਪੁਃ ਸਰਤ੍ਨਕਵਚਾਙ੍ਗਦਃ
ਉਹ ਸੱਜਾ ਹੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ, ਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਵਯ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਜੰਗੀ ਜਿਲਦ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪृਥੋਰੇਵਾਭਵਦ੍ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਤਤਃ ਪृਥੁਰਜਾਯਤ ਸ ਵਿਪ੍ਰੈਰਭਿषਿਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਤਪਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਿਥੂ ਸੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਥੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਰੇਣ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਪੁਨਃ ਨਿਃਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵषਟ੍ਕਾਰਂ ਨਿਰ੍ਧਰ੍ਮਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭੂਤਲਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਨਾ ਵੈਦ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਧਰਮ, ਤਾਂ—
ਦਗ੍ਧੁਮੇਵੋਦ੍ਯਤਃ ਕੋਪਾਚ੍ ਛਰੇਣਾਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ਤਤੋ ਗੋਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਭੂਃ ਪਲਾਯਿਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯਤਾ
ਪ੍ਰਿਥੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਚੁਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।
ਪृष੍ਠਤੋ ऽਨੁਗਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪृਥੁਰ੍ਦੀਪ੍ਤਸ਼ਰਾਸਨਃ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵੈਕਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੇ ਚਮਕਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
ਪृਥੁਰ੍ ਅਪ੍ਯਵਦਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਦੇਹਿ ਸੁਵ੍ਰਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਚਰਸ੍ਯ ਚ
ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ।"
ਤਥੈਵ ਸਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਭੂਮਿਰ੍ ਦੁਦੋਹ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ ਸ੍ਵਕੇ ਪਾਣੌ ਪृਥੁਰ੍ਵਤ੍ਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਂ ਮਨੁਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਕੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਥੇਲੀ 'ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਲਿਆ।
ਤਦਨ੍ਨਮਭਵਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਵੈ ਤਤਸ੍ਤੁ ऋषਿਭਿਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਵਤ੍ਸਃ ਸੋਮਸ੍ਤਦਾਭਵਤ੍
ਉਹ ਭੋਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਬੱਛੜਾ ਸੋਮ ਬਣਾਇਆ।
ਦੋਗ੍ਧਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰਭੂਤ੍ ਪਾਤ੍ਰਂ ਵੇਦਸ੍ਤਪੋ ਰਸਃ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਵਸੁਧਾ ਦੁਗ੍ਧਾ ਦੋਗ੍ਧਾ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਦਾਭਵਤ੍
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਪਾਤਰ ਵੇਦ ਸੀ, ਤੇ ਰਸ ਤਪ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਉਥੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਮਿਤ੍ਰਾ ਸੀ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਤ੍ਸਃ ਸਮਭਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮੂਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਬਲਮ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਰਾਜਤਂ ਤਥਾ
ਇੰਦਰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਪਾਤਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ।
ਅਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਾਭਵਦ੍ਦੋਗ੍ਧਾ ਯਮੋ ਵਤ੍ਸਃ ਸ੍ਵਧਾ ਰਸਃ ਅਲਾਬੁਪਾਤ੍ਰਂ ਨਾਗਾਨਾਂ ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਵਤ੍ਸਕੋ ऽਭਵਤ੍
ਅੰਤਕ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਯਮ ਬੱਛੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਸ ਸਵਧਾ ਸੀ। ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਲੌਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਬੱਛੜਾ ਬਣਿਆ।
ਵਿषਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਤਤੋ ਦੋਗ੍ਧਾ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋ ऽਭਵਤ੍ਪੁਨਃ ਅਸੁਰੈਰਪਿ ਦੁਗ੍ਧੇਯਮ੍ ਆਯਸੇ ਸ਼ਕ੍ਰਪੀਡਿਨੀਮ੍
ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁੜ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
ਪਾਤ੍ਰੇ ਮਾਯਾਮ੍ ਅਭੂਦ੍ ਵਤ੍ਸਃ ਪ੍ਰਾਹ੍ਲਾਦਿਸ੍ ਤੁ ਵਿਰੋਚਨਃ ਦੋਗ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਮੂਰ੍ਧਾ ਤਤ੍ਰਾਸੀਨ੍ ਮਾਯਾ ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ
ਉਥੇ ਪਾਤਰ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਬੱਛੜਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਦੁਇਮੂੰਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।
ਯਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਵਸੁਧਾ ਦੁਗ੍ਧਾ ਪੁਰਾਨ੍ਤਰ੍ਧਾਨਮ੍ ਈਪ੍ਸੁਭਿਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵਤ੍ਸਮ੍ ਆਮਪਾਤ੍ਰੇ ਮਹੀਪਤੇ
ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਲੁਕ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਪਾਤਰ ਕੱਚਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਪ੍ਰੇਤਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣੈਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਧਰਾ ਰੁਧਿਰਮੁਲ੍ਬਣਮ੍ ਰੌਪ੍ਯਨਾਭੋ ऽਭਵਦ੍ਦੋਗ੍ਧਾ ਸੁਮਾਲੀ ਵਤ੍ਸ ਏਵ ਤੁ
ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਲਹੂ ਨਿਕਲਿਆ। ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸੁਮਾਲੀ ਸੀ, ਪਾਤਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੱਛੜਾ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ।