ਸਹਃ ਕਨੀਯਾਨੇਤੇषਾਮ੍ ਉਦਾਰਃ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਧਨਃ ਭਾਵਨਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਊਰ੍ਜਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਉੱਥੇ ਭਾਵਨਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਊਰਜਾ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੌਕੁਰੁਣ੍ਡਿਸ਼੍ਚ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਹਣਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸਿਤਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਮਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਯੋਗਵਰ੍ਧਨਾਃ
ਕੌਕੁਰੁੰਡਿ, ਦਾਲਭਿਆ, ਸ਼ੰਗਾ, ਪ੍ਰਵਹਣਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਸਿਤਾ ਤੇ ਸਸਮਿਤਾ — ਇਹ ਸੱਤ ਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤਾਮਸਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਕਵਿਃ ਪृਥੁਸ੍ ਤਥੈਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਕਪਿਃ ਕਪਿਰੇਵ ਚ
ਚੌਥਾ ਮਨਵੰਤਰ ਤਾਮਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ, ਪ੍ਰਿਥੁ, ਅਗਨੀ, ਅਕਪੀ ਤੇ ਕਪੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਜਲ੍ਪਧੀਮਾਨੌ ਮੁਨਯਃ ਸਪ੍ਤ ਤਾਮਸੇ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾ ਯਤ੍ਰ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਾਮਸੇ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਪਧੀ ਤੇ ਧੀਮਾਨ ਦੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਸਾਧਿਆ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕਲ੍ਮषਸ੍ ਤਥਾ ਧਨ੍ਵੀ ਤਪੋਮੂਲਸ੍ਤਪੋਧਨਃ ਤਪੋਰਤਿਸ੍ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਦ੍ਯੁਤਿਪਰਂਤਪੌ
ਅਕਲਮਸ਼, ਧਨਵੀ, ਤਪੋਮੂਲ, ਤਪੋਧਨ, ਤਪੋਰਤੀ, ਤਪਸਿਆ, ਤਪੋਦਯੁਤੀ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਤਪੋਭਾਗੀ ਤਪੋਯੋਗੀ ਧਰ੍ਮਾਚਾਰਰਤਾਃ ਸਦਾ ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਵਂਸ਼ਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ
ਤਪੋਭਾਗੀ, ਤਪਯੋਗੀ, ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਸ ਤਾਮਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਇਆ।
ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯ ਮਨੋਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਰੈਵਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਬਾਹੁਃ ਸੁਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸੋਮਪੋ ਮੁਨਿਃ
ਹੁਣ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਰੈਵਤ ਦਾ ਸੁਣ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪਰਜਨਯ ਤੇ ਸੋਮਪਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਭੂਤਰਜਸਸ੍ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ ਤੇ ਸਪਤਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਭੂਤਰਜਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਦਰਤਾਂ ਸੁਭਾਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਅਰੁਣਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਵਿਤ੍ਤਵਾਨ੍ਹਵ੍ਯਪਃ ਕਪਿਃ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਨਿਰ੍ਮੋਹੋ ऽਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਅਰੁਣ, ਤੱਤਵ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਨਵਾਨ ਹਵਿਆ, ਕਪੀ, ਯੁਕਤ, ਨਿਰੁਤਸੁਕ, ਸਤ੍ਵ, ਨਿਰਮੋਹ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਵੀਰ੍ਯਬਲੋਪੇਤਾ ਦਸ਼ੈਤੇ ਰੈਵਤਾਤ੍ਮਜਾਃ ਭृਗੁਃ ਸੁਧਾਮਾ ਵਿਰਜਾਃ ਸਹਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਦ ਏਵ ਚ
ਧਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਦਸ ਰੈਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਭਰਗੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਨਾਦ ਤੇ ਹੋਰ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਤਿਨਾਮਾ ਚ षष੍ਠੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ऽਪਰੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵਾ ਲੇਖਾ ਨਾਮ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ
ਛੇਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੇ ਅਤੀ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਲੇਖਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ऋਭਵੋ ऽਥ ऋਭਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਵਾਰਿਮੂਲਾ ਦਿਵੌਕਸਃ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਯੋਨਯਃ
ਰਿਭੁ ਤੇ ਰਿਭੁ ਆਦਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਾਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਰੁਰੁਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਵਂਸ਼ੇ ਯੇ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤੁ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਅਨ੍ਤਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਂ ਚੈਤਨ੍ ਮਯਾ ਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸਪ੍ਤਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਤਵੇਂ, ਵੈਵਸਵਤ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਗੌਤਮਸ੍ਤਥਾ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਥਾ ਯੋਗੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍
ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਯਪ, ਗੌਤਮ, ਭਰਦਵਾਜ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ—
ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਬਣਾਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਮਰੁਤੋ ਵਸਵੋ ऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਪ੍ਤ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਵਸੁ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪ੍ਰਮੁਖਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦਸ਼ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੁਵਿ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋਰ੍ਭਾਵਿ ਤਥਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਗਾਲਵਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਤੇ ਰਾਮ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧृਤਿਰ੍ ਵਰੀਯਾਨ੍ ਯਵਸਃ ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਵष੍ਟਿਰੇਵ ਚ ਚਰਿष੍ਣੁਰ੍ ਈਡ੍ਯਃ ਸੁਮਤਿਰ੍ ਵਸੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਧਿਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਯਵਸਾ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਵਸ਼ਟੀਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਸੁਮਤੀ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਾ ਦਸ਼ ਸਾਵਰ੍ਣੇਰ੍ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਰੌਚ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ऽਪਿ ਮਨਵਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਰੌਚਿਆ ਆਦਿਕ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰੌਚ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਨੁਰ੍ ਭੂਤਿਸੁਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭੌਤ੍ਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਰੌਚਿਆ ਨਾਂ ਦਾ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭੌਤਿਆ ਨਾਂ ਦਾ ਮਨੂ ਬਣੇਗਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਮੇਰੁਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਨੁਰ੍ ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ऋਤਸ਼੍ਚ ऋਤਧਾਮਾ ਚ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋ ਮਨੁਸ੍ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਮੇਰੁਸਾਵਰਨੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ, ਮਨੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਤ, ਰਿਤਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਵੀ ਮਨੂ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਮਨਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ षਡੂਨਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਮ੍ ਏਭਿਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਇਹ ਮਨੂ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਗਭਗ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੇ ਵਿਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹਾ
ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਯਾਤਾ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾਤਿ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਬਹੁਭਿਰ੍ ਧਾਰਿਣੀ ਭੁਕ੍ਤਾ ਭੂਪਾਲੈਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਪੁਰਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪृਥਿਵੀਯੋਗਾਤ੍ ਪृਥਿਵੀ ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਤਃ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਰ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
ਕਿਮ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਚ ਕृਤਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਭੂਮੇਃ ਕਿਂ ਪਾਰਿਭਾषਿਕੀ ਗੌਰ੍ ਇਤੀਯਂ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸੂਤ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਨਃ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਉ' ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਵਂਸ਼ੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਅਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਮृਤ੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਦੁਹਿਤਾ ਤੇਨ ਪਰਿਣੀਤਾ ਸੁਦੁਰ੍ਮੁਖਾ
ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਸੁਦੁਰਮੁਖਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।