ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਰਸਾਤਲੇ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਕੂਰ੍ਮਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ऋषਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸਂਨਿਧੌ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਲ੍ਪਾਨੁषਙ੍ਗਿਕਮ੍
ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦਯਨੇ ਕੂਰ੍ਮਂ ਹੇਮਕੂਰ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਗੋਸਹਸ੍ਰਪ੍ਰਦਾਨਸ੍ਯ ਫਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਨਰਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੂਰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਦਲਣ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ਮਤ੍ਸ੍ਯਰੂਪੇਣ ਮਨਵੇ ਨਰਸਿਂਹੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—
ਅਧਿਕृਤ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਪ੍ਤਕਲ੍ਪਵृਤ੍ਤਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਿਤਿ ਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਇਹ 'ਮਤ्सਯ ਪੁਰਾਣ' ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ।
ਵਿषੁਵੇ ਹੇਮਮਤ੍ਸ੍ਯੇਨ ਧੇਨ੍ਵਾ ਚੈਵ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪृਥਿਵੀ ਤੇਨ ਦਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਚਾਖਿਲਾ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੁਵ ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਚ ਗਾਰੁਡੇ ਕਲ੍ਪੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਣ੍ਡਾਦ੍ਗਰੁਡੋਦ੍ਭਵਮ੍ ਅਧਿਕृਤ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕृष੍ਣੋ ਗਾਰੁਡਂ ਤਦਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਗਾਰੁੜ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਤੋਂ ਗਾਰੁੜ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਕਂ ਚੈਕਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣੀਹ ਪਠ੍ਯਤੇ ਸੌਵਰ੍ਣਹਂਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਪੁਮਾਨਿਹ ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਲੋਕੇ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਇੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਭਾਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਸੇਰਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਅਧਿਕृਤ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪੁਨਃ ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪੁਰਾਣਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ।
ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇ ਪੀਤੋਰ੍ਣਾਯੁਗਸਂਯੁਤਮ੍ ਰਾਜਸੂਯਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ ਹੇਮਧੇਨ੍ਵਾ ਯੁਤਂ ਤਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪਾਠ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫਲ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਾ ਮਤ੍ਪਿਤੁਰ੍ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍
ਇਹ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਅਾਸ ਨੇ, ਅਜੋਕੇ ਕਰਤਬ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
ਇਹ ਲੋਕਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਪਰਮਰ੍षਿਣਾ ਇਦਮਦ੍ਯਾਪਿ ਦੇਵੇषੁ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਪਭੇਦਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲੋਕੇ ਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ ਪਾਦ੍ਮੇ ਪੁਰਾਣੇ ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਰਸਿਂਹੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤਚ੍ਚਾष੍ਟਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਨਾਰਸਿਂਹਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਉਪਭਾਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਸਿੰਘ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਨ੍ਦਾਯਾ ਯਤ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੇਨ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਨਨ੍ਦੀਪੁਰਾਣਂ ਤਲ੍ਲੋਕੈਰ੍ ਆਖ੍ਯਾਤਮਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਨੰਦਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਾਰਤਿਕੇ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸਾਮ੍ਬਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਥਾਨਕਮ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਪੁਨਰ੍ਲੋਕੇ ਸਾਮ੍ਬਮੇਤਨ੍ਮੁਨਿਵ੍ਰਤਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਕਥਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪੁਰਾਤਨਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਮਨੁਕ੍ਰਮਮ੍ ਏਵਮਾਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਦੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਧਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਆਯੁ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਦਿਤਯ ਨਾਂ ਵੀ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪृਥਕ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ ਤਦੇਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਮ੍
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਅਠਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਆਖ੍ਯਾਨਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਵਂਸ਼੍ਯਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਥਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵੰਸ਼, ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਲਕਸ਼ਣ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਰ੍ਕਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਚ ਸਸਂਹਾਰਪ੍ਰਦਾਨਾਂ ਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਕੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਪੰਜ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ—all ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਲ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇषੁ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਧਿਕਂ ਹਰੇਃ ਰਾਜਸੇषੁ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਅਧਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ
ਸਾਤਵਿਕ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਸ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਦਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਾਮਸੇषੁ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਚ ਸਂਕੀਰ੍ਣੇषੁ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤਾਮਸ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ ਭਾਰਤਾਖ੍ਯਾਨਮਖਿਲਂ ਚਕ੍ਰੇ ਤਦੁਪਬृਂਹਿਤਮ੍ ਲਕ੍ਸ਼ੇਣੈਕੇਨ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੇਦਾਰ੍ਥਪਰਿਬृਂਹਿਤਮ੍
ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਣਾਏ, ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਤੁ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਮੋਪਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਭਿਹਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਹृਤ੍ਯ ਨਾਰਦਾਯੈਵਂ ਤੇਨ ਵਾਲ੍ਮੀਕਯੇ ਪੁਨਃ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਚ ਲੋਕੇषੁ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ ਏਵਂ ਸਪਾਦਾਃ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਕਥਾ ਨਾਰਦ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੀ, ਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੰਜ ਲੱਖ ਪੌਣੇ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤੀ।
ਪੁਰਾਤਨਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਮਨੁਕ੍ਰਮਮ੍ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੁਭਾਗੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਯਸ਼ਸੋ ਨਿਧਾਨਮ੍ ਇਦਂ ਪਿਤॄਣਾਮਤਿਵਲ੍ਲਭਂ ਚ ਇਦਂ ਚ ਦੇਵੇष੍ਵ੍ ਅਮृਤਾਯਿਤਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਪਾਪਹਰਂ ਚ ਪੁਂਸਾਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇੱਜਤ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦਾਨਧਰ੍ਮਾਨਸ਼ੇषਤਃ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਿਤਾਨਿਹ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਧਰਮ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਸਂਵਾਦੇ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।