ਅਸृਗ੍ਰੇਤਃ ਪੁष੍ਪਰਸਾਨੁਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਵੇਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੇਣ ਸृष੍ਟਮ੍ ਤਵ ਤਰਯਾ ਰਜ ਆਪਦ੍ਯਤੇ ਚ ਸ ਗਰ੍ਭਭੂਤਃ ਸਮੁਪੈਤਿ ਤਤ੍ਰ
ਖੂਨ, ਵੀਰਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਸ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ; ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਰਭ ਬਣ ਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍ ਓषਧੀਂਸ਼੍ਚਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਅਪੋ ਵਾਯੁਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਚਤੁष੍ਪਦਂ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵ ਏਵਂਭੂਤਾ ਗਰ੍ਭਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਰੁੱਖ, ਜੜੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਗਰਭ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਪੁਰ੍ਵਿਦਧਾਤੀਹ ਗਰ੍ਭ ਉਤਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ਸ੍ਵੇਨ ਕਾਮੇਨ ਯਾਤਿ ਆਪਦ੍ਯਮਾਨੋ ਨਰਯੋਨਿਮੇਤਾਮ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਪृਚ੍ਛਤਸ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਕੀ ਗਰਭ ਇਥੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਰੀਰਦੇਹਾਦਿਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਲਭਤੇ ਕੇਨ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਾਤ ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪृष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ
ਸਰੀਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਣਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਵਾਯੁਃ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍षਤਿ ਗਰ੍ਭਯੋਨਿਮ੍ ऋਤੌ ਰੇਤਃ ਪੁष੍ਪਰਸਾਨੁਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਸ ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕृਤਾਧਿਕਾਰਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਂਵਰ੍ਧਯਤੀਹ ਗਰ੍ਭਮ੍
ਹਵਾ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਗਰਭ ਨੂੰ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੀਰਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ; ਉਥੇ, ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਆਪਣਾ ਹਕ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਸ ਜਾਯਮਾਨੋ ऽਥ ਗृਹੀਤਮਾਤ੍ਰਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਧਿष੍ਠਾਯ ਤਤੋ ਮਨੁष੍ਯਃ ਸ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਯਤੀਹ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ ਵੈ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਚ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਕੰਨ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਘ੍ਰਾਣੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾਥੋ ਰਸਂ ਚ ਤ੍ਵਚਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਮਨਸਾ ਦੇਵਭਾਵਮ੍ ਇਤ੍ਯष੍ਟਕੇਹੋਪਚਿਤਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਃ ਸ਼ਰੀਰੇ
ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਸਵਾਦ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਛੂਹ, ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠੇ ਅੰਗ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵਾ ਨਿਖਨ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਨਿਕृष੍ਯਤੇ ਵਾ ਅਭਾਵਭੂਤਃ ਸ ਵਿਨਾਸ਼ਮੇਤ੍ਯ ਕੇਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚੇਤਯਤੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਦਫਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਹਿਤ੍ਵਾ ਸੋ ऽਸੂਨ੍ ਸੁਪ੍ਤਵਨ੍ਨਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰੋਧਾਯ ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਚ ਅਨ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਾਨੁਸਾਰਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਭਜਤੇ ਰਾਜਸਿਂਹ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ।
ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਤੋ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪਾਪਕृਤੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਕੀਟਾਃ ਪਤਂਗਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨ੍ ਨ ਮੇ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵ
ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੰਗੀ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਦੀ ਜਣਨੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪ ਤੋਂ ਕੀੜੇ ਤੇ ਪਤੰਗੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਮਹਾਨ ਜੀ।
ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾਭੂਤਾ ਗਰ੍ਭਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਆਖ੍ਯਾਤਮੇਤਨ੍ਨਿਖਿਲਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਯਸ੍ਤੁ ਕਿਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਰਾਜਸਿਂਹ
ਚੌਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੰਛੀ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ?
ਕਿਂ ਸ੍ਵਿਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਲਭਤੇ ਤਾਤ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਤਪਸਾ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਵਾ ਤਨ੍ਮੇ ਪृष੍ਟਃ ਸ਼ਂਸ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਵਚ੍ ਛੁਭਾਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ
ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਧ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਤਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ? ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਤਪਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰੀਰ੍ ਆਰ੍ਜਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨੁਕਮ੍ਪਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਾਮ੍
ਤਪ, ਦਾਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਲੱਜਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ — ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਸਵਰਗ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚੈਤਾਨਿ ਯਥੋਦਿਤਾਨਿ ਤਪਃਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ਯਭਿਮਰ੍षਕੇਣ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ ਤਮੋ ऽਭਿਭੂਤਾਃ ਪੁਂਸਃ ਸਦੈਵੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਤਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁੱਢਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਗੱਲ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਧੀਯਾਨਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨੋ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਹਨ੍ਤਿ ਯਸ਼ਃ ਪਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਲੋਕਾ ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਫਲਂ ਦਦਾਤਿ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਮਾਣ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੋਕ ਸ有限 ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਯਂਕਰਾਣਿ ਭਯਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਯਥਾਕृਤਾਨਿ ਮਾਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਤ ਮਾਨਮੌਨਂ ਮਾਨੇਨਾਧੀਤਮੁਤ ਮਾਨਯਜ੍ਞਃ
ਚਾਰ ਕੰਮ ਹਨ ਜੋ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਮੌਨ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਯਜਨ।
ਨ ਮਾਨ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਦਮਾਦਦੀਤ ਨ ਸਂਤਾਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਚਾਵਮਾਨਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਃ ਸਤਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਨਾਸਾਧਵਃ ਸਾਧੁਬੁਦ੍ਧਿਂ ਲਭਨ੍ਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇਥੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
ਇਤਿ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯਜੇਦ੍ ਇਤ੍ਯਧੀਯੀਤ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਭਯਾਨ੍ਯਾਹੁਸ੍ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
‘ਦੋ’, ‘ਯਜ’, ‘ਪੜ੍ਹ’, ‘ਸੁਣ’ — ਇਹ ਕੰਮ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ, ਕਰਣ ਯੋਗ ਹਨ।
ਯੇਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵੇਦਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਂ ਮਨੀषਿਣੋ ਮਾਨਸੇ ਮਾਨਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਤਨ੍ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤੇਨ ਸਂਯੋਗਮੇਤ੍ਯ ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸਰਾ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮਨ ਵਿਚ ਮਾਣ ਸਮੇਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਚਰਨ੍ਗृਹਸ੍ਥਃ ਕਥਮੇਤਿ ਦੇਵਾਨ੍ ਕਥਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕਥਮ੍ ਆਚਾਰ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਤ੍ਪਥੇ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟੋ ਬਹੂਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵੇਦਯਨ੍ਤਿ
ਘਰ-ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਭਿਖਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ? ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵਣਵਾਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਹੁਣ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਹੂਤਾਧ੍ਯਾਯੀ ਗੁਰੁਕਰ੍ਮਸੁ ਚੋਦ੍ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਾਯੀ ਚਰਮਂ ਚੋਪਸ਼ਾਯੀ ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਧृਤਿਮਾਨਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ੀਲਃ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ
ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਚੁਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਉਠਦਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸੋਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਗਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਨਂ ਯਜੇਤ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਦੈਵਾਤਿਥੀਨ੍ਭੋਜਯੇਚ੍ਚ ਅਨਾਦਦਾਨਸ਼੍ਚ ਪਰੈਰਦਤ੍ਤਂ ਸੈषਾ ਗृਹਸ੍ਥੋਪਨਿषਤ੍ਪੁਰਾਣੀ
ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਯਜਨ ਕਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਏ; ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਲਵੇ। ਇਹ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵੀਰ੍ਯਜੀਵੀ ਵृਜਿਨਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤੋ ਦਾਤਾ ਪਰੇਭ੍ਯੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ ਤਾਦृਙ੍ਮੁਨਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੁਪੈਤਿ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਵਸਨ੍ਨ੍ ਅਰਣ੍ਯੇ ਨਿਯਤਾਹਾਰਚੇष੍ਟਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ — ਉਹ ਮੁਨੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ਿਲ੍ਪਜੀਵੀ ਵਿਗृਹਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਃ ਅਨੋਕਸ਼ਾਯੀ ਲਘੁ ਲਿਪ੍ਸਮਾਨਸ਼੍ ਚਰਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਨੇਕਚਰਃ ਸ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਹُنਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਕਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਘੱਟ ਲੋੜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਯਯਾ ਚਾਭਿਰਤਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਭਿਜਿਤਾਃ ਸੁਖੇਨ ਚ ਤਾਮੇਵ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਅਰਣ੍ਯਸਂਸ੍ਥੋ ਭਵਿਤੁਂ ਯਤਾਤ੍ਮਾ
ਜਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸੁਖ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਵਿਚ ਉਹ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।
ਦਸ਼ੈਵ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਦਸ਼ ਚਾਪਰਾਂਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਤੀਂਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਥੈਕਵਿਂਸ਼ਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੀ ਸੁਕृਤਂ ਦਧਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਰਣ੍ਯੇ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਧਾਤੂਨ੍
ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦਸ ਉਤਰਜ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕਵੀਹਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਤਿਸ੍ਵਿਦ੍ ਦੇਵਮੁਨਯੋ ਮੌਨਾਨਿ ਕਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਤ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੋਰ ਹਨ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ — ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਰਣ੍ਯੇ ਵਸਤੋ ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਮੋ ਭਵਤਿ ਪृष੍ਠਤਃ ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਾ ਵਸਤੋ ऽਰਣ੍ਯਂ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਾਧਿਪ
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਆਇਆ ਹੈ — ਉਹ ਮੁਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂਸ੍ਵਿਦ੍ਵਸਤੋ ऽਰਣ੍ਯੇ ਗ੍ਰਾਮੋ ਭਵਤਿ ਪृष੍ਠਤਃ ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਾ ਵਸਤੋ ऽਰਣ੍ਯਂ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਪृष੍ਠਤਃ
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯ ਆਰਣ੍ਯੋ ਮੁਨਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਤਥਾਸ੍ਯ ਵਸਤੋ ऽਰਣ੍ਯੇ ਗ੍ਰਾਮੋ ਭਵਤਿ ਪृष੍ਠਤਃ
ਜੋ ਮੂਨਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।