ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਵੇਰੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ 'ਕੁਟਪ' ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਟਪ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਦੁਪਹਿਰ, ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ, ਚਾਂਦੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਕਾਲਾ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਪੌਤਰਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟਪ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਟਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਵੇਦਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਭਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਲ ਮਿਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਵੇਦਨ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤਰਪਣ ਸਦਾ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਦਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੀਰਥ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਾ ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ? ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਅਨੁਤਮ' ਨਾਮਕ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆਤਮਿਕ ਤੱਤ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੱਤ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਲਕ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਾ ਵਗਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਜਗਤ—ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ; ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਾ ਸਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ... ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਯੋਧਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਅਸਤਰ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸੋਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਈ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਸੋਮਾ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤੇ 'ਦਵਿਜ' (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ) ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ-ਘਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਾਈ daughters (27 ਧੀਆਂ) ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਸੋਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗੇ: "ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂ; ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇ।" "ਮੇਰੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ, ਮੇਰੇ ਯਜਮਾਨ ਹੋਣ; ਸ਼ਿਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਸਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਤੈਥਾਂ ਹੋਵੇ' ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਹੋਤ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਧਵਰਯੂ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਦਗਾਤਾ ਬਣੇ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਪ ਵੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਯਜਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਦਸ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਕਾਮਸ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੂ ਪੂਜਾਰੀ ਬਣੇ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨੌ ਦੇਵੀਆਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਨੇ ਕਰਦਮ ਨੂੰ, ਦਯੁਤੀ ਨੇ ਵਿਭਾਵਸੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਅਕਸ਼ਯ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ, ਕੁਹੂ ਨੇ ਹਵਿਸ਼ਮਤ ਨੂੰ, ਕੀਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਯੰਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਾਸੁ ਨੇ ਮਰੀਚੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ; ਸੋਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।