ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਸੋਮਪਾਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ, ਸਵਾਮੀ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਮਲੰਧਰਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਚੰਦਰਿਕਾ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਵੈਦਰਭਾ ਜਾਂ ਵੈਰਾ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਦੀ ਕਾਵੇਰੀ, ਅਤੇ ਜਾਲੰਧਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ—all these places are sacred. ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਅਨੰਤ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਹਦੰਡ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਸੁਭ ਨਦੀ ਦਾ ਤਟ, ਕੁਬਜਾਭ੍ਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਰੇਤ—ਇਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਤੀਰਥ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਟਟਹਾਸਾ, ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਹਾਰੀਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ, ਹਯਤੀਰਥ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡਾਰਕ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੋਧਾਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ। ਘੰਟੇਸ਼ਵਰ, ਬਿਲਵਕਾ, ਨੀਲ ਪਹਾੜ, ਧਰਣੀ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਅਨੰਤ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ ਭੇਟਾਂ ਲਈ inexhaustible ਹੈ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਆਉਘਵਤੀ ਨਦੀ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਸੁਪ੍ਰਦਾ, ਚਾਗਲਾਂਡਾ—ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਬਦਰੀ ਤੀਰਥ, ਗਣ ਤੀਰਥ, ਜਯੰਤ, ਵਿਜਯ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਤੀਰਥ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਰੈਵਤਕਾ ਤੀਰਥ, ਸ਼ਰਦਾ ਤੀਰਥ, ਭਦ੍ਰਕਲੇਸ਼ਵਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਵੈਕੁੰਠ ਤੀਰਥ, ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤ੍ਰੁਗ੍ਰਿਹਾ, ਕਰਵੀਰਪੁਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਾ, ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਸ਼ਿਖਰ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਕੁਲੇਸ਼, ਕਰਦਮਲਾ, ਡਿੰਡੀਪੁਨਯ, ਪੁੰਡਰੀਕਪੁਰ—ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਗੋਦਾਵਰੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਸਰਵਤੀਰਥੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ—even ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਸੱਚ, ਦਇਆ, ਅਤੇ ਸਯਮ—ਇਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰਾਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਤਿੰਨ, ਮੱਧ-ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਤਿੰਨ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਅਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ 'ਕੁਟਪ' ਸਮਾਂ ਹੈ। ਮੱਧ-ਦਿਨ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ-ਦਿਨ, ਤਲਵਾਰ ਵਾਲਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ, ਚਾਂਦੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਕਾਲਾ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਅਤੇ ਅਠਵਾਂ ਪੋਤਾ—ਇਹ 'ਕੁਟਪ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ 'ਕੁਟਪ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਟਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤ (ਕੁਲ ਪੰਜ) ਪਿਤ੍ਰ ਭੇਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਤਿਲ ਮਿਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ, ਦਰਭਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ 'ਤੇ ਭੇਟ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਰਪਣ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਧ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਲਯ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ—ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—even ਇੱਕ ਵਾਰੀ—ਉਹ ਧਨ-ਧਨ, ਸੁਭਾਗਾ, ਅਤੇ ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਯਸ਼ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—even ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਸ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਸੋਮਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ?" ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ 'ਅਨੁਤਮਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਤਪस्या ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤਪस्या, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਤਮਕ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਾਰ ਹੈ— ਉਹ ਤਪस्या, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ— ਉਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਤਪस्या 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ, ਸੋਮਾ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਮਕ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ—ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ।