ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੈਨાયક ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਹਾਬੋਧਿ, ਪਾਤਾਲਾ, ਨਾਗਘਾਟ ਅਤੇ ਅਵੰਤਿਕਾ ਦੀ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਨਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਸ਼ਰਣਾ ਨਦੀ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਤਹਵਾ, ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵਪਦ, ਅੰਗਾਰਵਾਹਿਕਾ ਅਤੇ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ੋਨਘਰਘਰਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਤਸਤਾ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਗਾਈ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ੍ਰਾਧ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਡ੍ਰੋਣੀ, ਵਟਾ ਨਦੀ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਨਦੀ ਵੀ ਉਲਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਗੋਕਰਣ, ਗਜਕਰਣ, ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ, ਦੁਆਰਕਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤੀਰਥ, ਅਰਬੁਦਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਨਿਮਤੀ ਨਦੀ, ਗਿਰਿਕਰਨਿਕਾ, ਧੁਤਪਾਪਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਘਕਾਰਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਮਿਖਲਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੰਡੋਦਰੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਚੰਪਾ ਨਦੀ ਦੀ ਵੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਮਲਨਾਥ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਲਾ ਨਦੀ, ਚਕਰਵਾਕ, ਚਰਮਕੋਟ ਅਤੇ ਜਨਮੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਦਾ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਾ, ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਸਦਾ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਅਤੇ ਭੀਮਰਥੀ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ ਜਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਨਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕੁਦਮਲਾ ਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਤ੍ਰਿਸੰਧਯਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਤੀਰਥ ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਪ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਸੌ ਗੁਣਾ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਰਣੀ, ਤਾਮਰਪਰਣੀ, ਜਯਾ, ਉੱਤਮਤਮ ਤੀਰਥ, ਮਤਸ੍ਯ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਧਾਰਾ ਦੀ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਤੀਰਥ, ਅਮਰ ਪੰਪਾ ਤੀਰਥ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਏਲਾਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਗਭੂਤ, ਅਮਰਦਕ, ਅਲੰਬੂਸ਼ਾ, ਅਮ੍ਰਤਕੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਇਕਾਂਭਕਾ ਆਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਰਧਨ, ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ, ਕ੍ਰਿਪੁਚੰਦਰ, ਪૃਥੁਦਕ, ਸਹਸਰਕਸ਼, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਦਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ। ਇੰਦਰਕੀਲਾ, ਮਹਾਨ ਨਾਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਮੇਲਕਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕਰਮ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਦਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿੱਧਵਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਸੁਪਤ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤਿਕਾ ਨਦੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਲਿੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਮਦਗਨਯ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵੰਡ ਗਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਅਪਸਰੋਯੁਗ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਹਸਰਲਿੰਗ, ਰਾਘਵੇਸ਼ਵਰ, ਸੇਂਦ੍ਰਾਫੇਨਾ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਕਦੇ ਡਿੱਗੇ ਸਨ, ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਨਾਮੁਚੀ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਮਾਪਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ, ਸਵਾਮਿਤੀਰਥ, ਮਲੰਦਰਾ, ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਿਕਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਲਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਵੈਦਰਭਾ ਜਾਂ ਵੈਰਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਉੱਤਰੀ ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਜਾਲੰਧਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਹਦੰਡ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਤੇ ਵੀ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਯ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਸ਼ੁਭ ਨਦੀ ਕੰਢਾ, ਕੁਬਜਾਭ੍ਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਰੇਤ ਵੀ ਉਲਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੈਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਾਹਾਸ ਤੀਰਥ, ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਰਿਤ ਤੀਰਥ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ, ਹਯਤੀਰਥ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੋੱਧਾਰ ਵੀ ਉਲਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਘੰਟੇਸ਼ਵਰ, ਬਿਲਵਕ, ਨੀਲਪਹਾੜ, ਧਰਣੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਰਾਮਤੀਰਥ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਤੀਰਥ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਅਖੁੱਟ ਹੈ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਔਘਵਤੀ ਨਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਜਾਂ ਦਾਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਣੰਤ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।