ਕਈ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਅਡਿਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਔਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਕੋਈ ਜੜ੍ਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੇਵਲ ਜਟਾ ਰੱਖ ਲਈ, ਪਰ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਜਾਂ ਵ੍ਰਤ ਰਖੇ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਰਣੈ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਆਚਰਨ ਬਿਨਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਪਾਖੰਡ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਨ ਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਨ ਸੰਯੋਗ, ਨ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਚੀ ਸੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਹੀ ਮਨ-ਪੁੱਤਰ ਰਚੋ। ਜੋ ਮਨ-ਜਣਨੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਤਪਸਵੀ ਵ੍ਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬੀਜ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਬਿਨਾ ਸੰਯੋਗ ਦੇ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰਚਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਨ ਨੂੰ ਮਥਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਣੀ ਮਥੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਨ ਵਿਚੋਂ, ਇਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਇੰਦਨ ਦੇ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਗ્નਿ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਹ ਤੀਖੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਔਰਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਉਹ ਅੱਗ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਦਸੋ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਏ, ਅਤੇ ਔਰਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕੋ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਬੇਟਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।" ਔਰਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਇਹ ਖਾਸ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ।" "ਜਦੋਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਔਰਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਸ ਦੀ ਨਿਵਾਸ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਸ ਦੀ ਨਿਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗੀ; ਮੇਰਾ ਗਰਭ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੀਵੇਗਾ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਹੁਤੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਵਾਸ ਥਾਂ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਫਿਰ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਵਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।" ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਹੋ ਜਾਵੇ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਵਿਖੋ ਜਾ ਵੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਔਰਵ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਧੰਨ ਹੋ, ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ; ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।" "ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਜੇ ਮੈਂ ਅਸਫਲ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਹਾਨੀ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਅੱਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇੰਦਨ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ—ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਲੋ।" "ਇਹ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟਲ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵ ਨੇ, ਜੋ ਉਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਗਈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਰੋਕਣੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੋਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।