ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਰਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਚਮਕ ਐਸੇ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਲਾਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਖੜਾ ਸੀ; ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਰਵਾਹਨ ਸੀ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਰਖਵੇਲੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਸੂਰਜ, ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ਤੇ, ਅਸੰਖ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਨ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਮਾ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਠੰਢੇ ਤੇ ਮਧੁਰ ਚੰਦਨੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਥ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਿਮ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੱਤ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਮਾਰੁਤ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਚਮਕਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਐਸੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਕੰਜੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਜ਼ ਜਹਿਰੀਲਾ ਜਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰਬਤਾਂ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਈ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪਦਮਨਾਭ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਮਧੂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਹੋਮ ਦਾ ਭੋਗੀ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਉਹ ਕਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਦਾਤਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗਦਾ ਫੜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੰਘਾਰਕ, ਕਾਲੀ ਸਰੂਪ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਗ-ਧਵਜ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਲਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਆਪੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਦੀ ਛਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਮੋਤੀਦਾਰ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਕਣਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਭਰੀ ਹੋਈ, ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਤੇ ਨਾਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਪਰਦਾਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੀਲੇ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਈ ਹੋਈਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੰਦਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ-ਚਲਿਤ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਲਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉੱਠੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ," ਤੇ ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਰੇ ਹੋਣ। ਦਾਨਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਐਸੇ ਲੜੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਜੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਸੀ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਥ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ। ਗਦਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਜਣ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ, ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।