ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤਿੰਨ ਯੋਗੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਤੇ ਹੋਸ਼ਹੀਣੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ‘ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਸੀ, ਪਾਂਚਾਲਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਾਹਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਨੇ ਰਾਜਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਵਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੋ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣੇ। ਪਰ ਇੱਕ, ਵਿਭਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਦੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਸੁਬਾਲਕਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਪਾਂਚਾਲਾ ਦੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੀਰ ਸੀ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੇਵਲਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਭਾਗਾ ਸਮਨਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦੀ ਵਕਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ-ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਰ ਕੀੜਾ, ਮੱਧੁਰ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਸਪਾਸ ਘੁੰਮਦੀ ਚੀਟੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਘਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੀਟੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਪੱਟੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਨਿਕੇਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਜੀਭ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ।” “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖਾਂਦੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਂਦੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ, ਤੂੰ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਡਰ ਜਾਂਦੀ। ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੋਦਕਾ ਚੂਰਨ ਦੇ ਕੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।” ਨਰ ਚੀਟੀ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ, “ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਸੋ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੁੰਹਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੀਟੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਨੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਇਹ ਬਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਾਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, 'ਚਕ੍ਰਾ' ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਇੱਛੁਕ, ਨਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਗੀ, “ਅਸੀਂ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਦਰੀਦ੍ਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਬੱਚਿਓ?” ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ,” ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ, “ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਈ ਸੋਚੀ ਹੈ?” ਪਿਤਾ ਆਖਦੇ, “ਇਹ ਧਨ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਦੇਵੇਗਾ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡ।” ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੁਰੁਜਾਂਗਲਾ ਵਿੱਚ, ਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਕਾਲੰਜਰ ਦੇ ਹਿਰਣ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਸੱਤ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਸਫਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤਪਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਮਹਲ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਪਾਂਚਾਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਨਘ ਵਿਭਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੰਗ, ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ।” ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਧਰਮੀ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੋਵੇ।” “ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ।” ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੈਥੋਂ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਤਮਾ ਚੀਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਜੋੜਾ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਚੀਟੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਪੂਛਿਆ, “ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਹੱਸੇ ਕਿਉਂ? ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ, ਉਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ।