ਚਤੁਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸੁਗੰਧੀ ਗਾਂਵਾਂ, ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਕਦਰੂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸਵਰਗਿਕ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਨ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ—ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘੱਟ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ, ਵੇਦ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੇ ਪੌਸ਼ਕਰਕਾ ਨਾਮਕ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਪੌਸ਼ਕਰਕਾ ਪ੍ਰਗਟਤਾ, ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਦਿਵਤਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਰਮ-ਯਾਤਰਾ ਗੂੜ੍ਹ ਹੈ; ਹੁਣ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੋ ਚੁਕਿਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੁਣ। ਉਹ ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਸਰੂਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਦਾ-ਅਭਿਨ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮਾ, ਧਰਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨ ਲਈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ—ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ—ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਪਹਿਲਾ ਜੀਵ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਣਾਈ; ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਦਾ-ਅਭਿਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਨਾਮਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਯਕਸ਼, ਸਰਪ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦਬੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਖਤਮ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭਸਮ ਹੋਏ ਬਦਲ ਆਸਮਾਨ 'ਤੇ ਛਾ ਗਏ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਭਿਆਨਕ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਝ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਲ, ਵਿਦਯੁਤ, ਵਜਰ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਾਲ, ਆਸਮਾਨ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੋਏ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀਅਤ ਖੋ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੀਰਸ ਤੇ ਬੇਰੰਗ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈਆਂ, ਰੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਕਾਲੀ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਈ; ਆਸਮਾਨ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਮੱਠਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਗੁੱਝ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਯ ਰੂਪ—ਹਰੀ, ਗੂੜ੍ਹ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵਾਲ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਸਰੀਰ ਕਾਲੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ। ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸਰੀਰ ਧੂੰਏ ਤੇ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੋੜੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਡੇ, ਵਾਲ ਮਕੁਟ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੰਦਕਾ ਤਲਵਾਰ, ਤੇ ਤੀਰ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸਰਪਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਜੜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ ਵਾਂਗ ਸਿੰਗ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਡਦੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਦਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਟਪਕਦਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਗਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ, ਦਾਨਵ ਲੋਕ ਦਾ ਮਹਾ-ਤਣ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਵ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਿੰਘ-ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ। ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾ-ਵ੍ਰਖ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅੰਤਹੀਨ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਂਗ ਝਾਗ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਹਰੀ ਦਾ ਮਹਾਨ, ਪੌਸ਼ਕਰਕਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।