ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ, ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗ, ਨੇਤਰ, ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਮਰਤਾ, ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਕਰਸ਼, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਚਤਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਰਾਜ, ਵਾਣੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਮਤੀ, ਅਸ਼ਵਮਿਤ੍ਰ, ਚਿੱਤਰਰਸ਼ਮੀ, ਨਿਸਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਹੁਯੰਤਾ, ਵਾਢਵ, ਚਾਰਿਤ੍ਰ, ਮੰਡਪਨਾਗ, ਬ੍ਰਿਹੰਤ, ਬ੍ਰਿਹਦਰੂਪ ਅਤੇ ਪੂਤਨਾਨੁਗ ਭੀ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਭਗ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਨ, ਰਵੀ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਧਨਦਾ, ਧਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਰਜਨਯਾ—ਇਹ ਸਭ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਪस्या ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿਸ਼ਯ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਦਨੁ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ। ਕਾਲਾ ਨੇ ਕਾਲਕੇਯ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਨੀ ਹਨ। ਤਾਮ੍ਰਾ ਨੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਤੀ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਜਨਮੇ; ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ। ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—all these were born from Vinatā. ਦੇਵੀ ਕਦਰੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਪਾਇਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨ। ਫਿਰ, ਪਉਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ, ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਜੋ ਭੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਨ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਧਨ, ਘੱਟ ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਜ, ਵੇਦ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪੱਸਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪੂਣ ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਪਉਸ਼ਕਰਕ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਉਸ਼ਕਰਕ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਦਿਵਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਥਾਹ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੁ, ਸੋਮਾ, ਧਰਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੀ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨ ਲਈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ—ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਦਿ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਰਚੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਤਾਰਕਾਮਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਭੱਜਦੇ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਬੱਦਲ, ਜੋ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਓਝਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭਿਆਨਕ ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ। ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਵਜਰ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ—ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਡਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਆਕਾਰਹੀਣਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੰਦ ਤੇ ਨਿਰਜੀਵ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਟਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕਾਲੀ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਹਰੀ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਚਮਕਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।