ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਡਿੱਠ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਪਿਲ, ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਖਿਆਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਭਗਤ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਅਤੁੱਟ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਖੋ!” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਮਿਲਿਆ, “ਇਹ ਕਪਿਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਸਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਇਹੀ ਕਰ।” ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਫੇਰ ਉੱਠੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਲੋਕ, ਧਰਤੀ ਨਾਮਕ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪਿਤਾਮਹ?” ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਲੋਕ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਭੂਭੁਵ ਸੀ। ਗਊਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਧੰਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕੀਤੇ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਵੀ ਸੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੰਗਲਮਈ ਪਤਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਤਪ, ਤੇਜ, ਆਭਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ, ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਤ ਤਿੰਨ ਪੈਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵੇਦ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਨਾਮ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਗੌਤਮ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਮਨੁ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਭ ਅਦਭੁਤ ਪਿਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਜੋ ਤੇਰਾਂ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੂ, ਕਾਲ, ਅਨਾਯੂ, ਸਿੰਹਿਕਾ, ਮੁਨੀ, ਤਾਮ੍ਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਾ, ਸੁਰਤਾ, ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਕਦਰੂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਧੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਨ। ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ austerity ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰਾਂ ਧੀਆਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ। ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ, ਮਰੁਤਵਤੀ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਧੰਨ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਾ ਆਦਿ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਤਾਰੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਹ ਪੰਜ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕ ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਈ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਲਈ, ਉਤਮ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗੇ, ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਅਤੇ ਦੌੜਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ, ਕਪਰਦੀ, ਦਹਨ, ਈਸ਼ਵਰ, ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ, ਮਾਣਯੋਗ ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਗ्यारਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਹੀ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਨਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਗਊਆਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।