ਇਕ ਵਾਰੀ, ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੇਰਾ ਮੂਲ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ? ਤੇਰਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਰਖਿਆਕਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸਨੂੰ ‘ਏਕ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੋਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਗਿਆਨੀਓ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ-ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ, ਧਰਮਵਾਨ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਲੁਕਵੇਂ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਕਾਰਣ, ਇੱਛਾ, ਯਜਨ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਆਨੰਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਧੂ ਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਯਤਨ ਤੇ ਯੋਗ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸੰਯੋਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗ ਤੇ ਸੱਤਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸੱਤਵਿਕ ਤੇ ਹੋਰ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਛੁੱਟ ਕੇ ਦੋ ਮੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪਦਮਨਾਭ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ, ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਵਿਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ।” ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ, ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਲੁਕ ਕੇ ਜੀਉਣ ਆਏ ਹੋ, ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੌਤ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ; ਮੌਤ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹੋਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਯਮ ਤੇ ਯਮੀ, ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਨ ਨਾਲ ਮথਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਉਜਿਆਲੇ ਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰਯ, ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਕਪਿਲ, ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਯ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸੰਖ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ, ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।” ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, “ਇਹ ਕਪਿਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਅਸਲਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਇਹੀ ਕਰ।” ਫਿਰ, ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁੜ ਉਠਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪਿਤਾਮਹ?” ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭੂਭੁਵ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਗਉਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਤੇ ਧੰਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਕਪਿਲ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਆਨੰਦ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।