ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, 'ਓਮ' ਹਨ—ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਹੀ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਯੂਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਸੁੰਨ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੰਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਤ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੰਸ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣ ਗਏ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਜਲਚਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਵਾ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅੰਤਹੀਨ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਕਸ਼ਮ ਦਰਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਜਨਮੀ। ਹਵਾ ਨੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਤਾਕਤ ਪਾ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਧੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਘਟਿਆ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ ਜਨਮੀ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਜਦ ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਉੱਚਤ ਵਜ੍ਹਾ ਲਈ, ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੰਸਾਰ-ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਹੂਤੀ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉੱਚਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਚਿੱਟਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਖਿੜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਛਾਤੀ ਕੋਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਯੋਗੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਵਾਸ ਬਣਾਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਮਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਪਦਮਾ ਹੀ ਰਸਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਕਮਲ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: ਹਿਮਾਵਤ, ਮੇਰੂ, ਨੀਲ, ਨਿਸ਼ਧ, ਕੈਲਾਸ, ਮੁੰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ, ਉਦਯ, ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਜ੍ਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਿਆ ਤੇ ਤੀਰਥ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕੇਸਰ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਣਿਜ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਕਈ ਪੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦੁਰਗਮ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭੂਮੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ, ਸਰਪਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਉਹ ਅਸਾਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਇਣ ਵਾਸਤੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ 'ਪੁਸ਼ਕਰ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨਾਲ, ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਵਿਧੀ—ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ—ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ, ਅਦੁੱਤੀਯ, ਤੇਜਸਵੀ ਵਰੁਣ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਸਵੈ-ਭੂ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਛੌਣਾ—ਕਮਲ ਵਿਧੀ—ਰਚ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆਇਆ: 'ਮਧੁ' ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ 'ਕੈਟਭ' ਵੀ ਜਨਮਿਆ।