ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੁਣੋ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗ ਪਈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸਮਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉਸ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼, ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ-ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨ ਵੇਖੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਜਪ-ਤਪ, ਹੋਮ-ਯਜਨ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਫਿਰ ਜਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅਣਮਿੱਥੀ ਵਿਸ਼ਮਯਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: "ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਮੈਂ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਅਣੁਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ?" ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਧਾ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੋਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਚਾਨਣ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਚ ਹੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਫਿਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਵਰਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯਾਜ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ, ਦਾਨ ਲੈ ਲਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਤੀਆਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਲੀਨ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਰਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਸਨ। ਚਾਰੋ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਇਕੋ ਇਕ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੱਚਾ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਮਯ ਅਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਬੱਚਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੱਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਸੀ," ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਓਹਨਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੈਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਫੱਟ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਆਇਆ, ਬੱਚਿਆ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ!" "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਇੱਥੇ ਆ ਜਾ।" ਐਸਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਥਕਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਤੇਰਾ ਵਿਹਾਰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਢੰਗ ਦਾ ਹੈ; ਇ enu ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ।" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਐਸੇ ਡਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਵੇਗਾ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ 'ਮਾਰਕੰਡੇਯ' ਅਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਗਾ?" ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਰੋਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਧੁਸੂਦਨ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਅ ਬੱਚਿਆ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੇਰਾ ਆਦਿ ਗੁਰੂ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਤਨ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?" "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਅਣਮਾਪੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਆਤਮ-ਨਿਵਾਸੀ, ਅਪਰੰਪਾਰ ਬਲ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਕੌਣ ਹੋਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ, ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ?" ਫਿਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਯ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਹ ਮਾਇਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼; ਤੂੰ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ?" "ਤੇਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈਂ—ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਮੈਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰਸ ਭਰਿਆ ਯਜਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਹਾਂ; ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਲ ਹਾਂ; ਯੁਗ ਦਾ ਯੋਗੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਿਰਕਾਲ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।