ਜਦੋ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਰਚੀ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਵੀ ਉਸ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਓਹਲੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਅਨੰਤ ਤੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗ ਤੱਕ, ਇਸ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਜਾਨ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹਦੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਪਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਅਗਲੇ ਪਲ ਕੀ ਕਰਨਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ—ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਤੇਜ, ਜੀਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਹੰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੇਟਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਓਹਲੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੇ ਵਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਯਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ 'ਪੁਰਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ, ਹੋਤ੍ਰੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਅਧਵਰਯੁ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰੀ, ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਵਰੁਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰੀ ਬਣਾਏ। ਪੇਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੋਤ੍ਰੀ, ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਅਚਾਵਾਕਾ, ਤੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੋਂ ਨੇਸ਼ਤ੍ਰੀ ਬਣਾਏ। ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਅਗਨੀਧ੍ਰਾ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਾ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਉਨੇਤ੍ਰੀ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਮੁੱਖ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਯਜਨ ਹੈ, ਵੇਦ ਰੂਪ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੇ ਕਰਮ—all ਉਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਵਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣੋ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਗਾਈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼, ਰਾਜ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਜਪ, ਯਜਨ ਤੇ ਤਪस्या ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ; ਪਰ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੈਂ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?" ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਾਲਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਅਸਲੀ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।" ਜਦ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ?" ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਗੋ-ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ?" ਤੇ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ। ਮੁੜ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਰਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਸਨ; ਤੇ ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ ਦੇ ਡਾਲ 'ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।