ਜਦੋਂ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹਿਆ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਗੇ।" "ਤੁਸੀਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹੇਂਦਰ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਨਾਸੀ ਆਰੰਭ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਲਾਭ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਮੰਤਰ, ਪਰਮ ਹੋਮ, ਪਰਮ ਧਰਮ, ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਦੇਹ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਯੋਗ, ਪਰਮ ਵਾਣੀ, ਪਰਮ ਰਹੱਸ, ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਸਤਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਰਹੱਸ, ਪਰਮ ਮਹਾਨਤਾ, ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਭੰਡਾਰ, ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਰਮ ਸਯਮ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਲਾਹਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰਿ—ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਵਾਨ—ਦੁੱਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜੀ ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਅੱਠ-ਚੱਕੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ 'ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਅਵਿਆਕਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਮਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਿਨੰਦਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਮਯ ਨਾਲ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਕਮਲ ਦੇ ਮਹਾ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਮਲ-ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ? ਪਦਮਨਾਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਮਲ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ?" "ਹੇ ਯੋਗੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸੋਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ? ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਠਦੇ ਹਨ? ਉਠ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੇ ਹਨ?" "ਪੂਰਬੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਨੰਤ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ? ਜਦ ਸਾਰੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਇਕ ਖਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਸਰਪ, ਰਾਕਸ਼ਸ—all ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਜਦ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮਿਟ ਗਈ, ਜਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—" "—ਤਦ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਭਗਵਾਨ, ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਯੋਗ ਤੇ ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ?" "ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਵੰਸ਼ੀ ਵਿਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋ। ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਵੇਦਾਂ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰਯ ਦਵੈਪਾਯਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀਆਂ, ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਹੈ, ਮਹਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ, ਆਤਮਾ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਅਪਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਨਰਕ—" "ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਮ ਯਜਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—" "ਉਹ ਯਜਨਾ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ, ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਖੇਤਰ-ਗਿਆਨ—" "ਉਹ 'ਓਮ' ਅੱਖਰ, ਪੁਰੁਸ਼, ਆਚਾਰਯ—ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨਾਸੀਤਾ ਵੀ।" "ਸਮਾਂ, ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦਰਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਅਧਯਨ—ਇन्हਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦੇ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਉਸ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੋਲਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚ, ਅਮਰ, ਅਭਿਨਾਸੀ, ਪਰਮ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁਕਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਆਦਿ, ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਹੈ।