ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਰਿਪੁਸ਼ਪਿਤਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਦਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਵੱਜਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ Ṛṣabha ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੁੰਜਰਾ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਪਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਸੇਨਾ ਅਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰਾ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸਨ। ਚਕਰਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਹਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ। ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਰਕਾ ਨਾਮਕ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੇਘਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜੋ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ, ਇੱਥੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪਹਾੜ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੇਮਗਰਭ ਅਤੇ ਹੇਮਸਖਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਕੈਲਾਸ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੈਖਾਨਸਾ ਸਰੀਵਰ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ। ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਸਦਾ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ਼ੀਰਬਿੰਦੁ ਪਹਾੜ, ਚੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਜੋ ਚੋਟੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਦੇਵਾਭ੍ਰਾ, ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਪਹਾੜ—all ਇਥੇ ਸਨ। ਕ੍ਰੌੰਚ ਪਹਾੜ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਧੂਮਰਵਰਣ ਇਥੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੈਤਿਆ ਵਲੋਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਸ ਦੈਤਿਆ ਵਲੋਂ ਕੰਬ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਵਿਆਘਰਵਾਨ ਵੀ ਵਿਗੜ ਗਏ। ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀ, ਸਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਘਾ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਹਿਲ ਗਏ। ਜੋ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਜੀਵ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਕੰਬ ਗਏ। ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਭਾਲਾ-ਧਾਰੀ, ਕਰਾਲਾ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਜੋ ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਗਾੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧੁਨੀ ਕਰਦਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਰਸਿੰਘ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਨਰਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਪਰ ਨਰਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਨਖਾਂ ਨਾਲ, 'ਓਮ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ, ਸਮਾਂ, ਚੰਦ, ਅਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ, ਸੂਰਜ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ—all ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਦਿ, ਅਨਾਦਿ, ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਪਮਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੂਲ ਹੋ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਹੂਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਰੀਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਾਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੀਵ—even ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ—even ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਧਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਯਮ—even ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰੀ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਦੁੱਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਦਿ ਰੂਪ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਅੱਠ ਚੱਕਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਤੇ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: ਇਹ ਕਮਲ-ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਸੰਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਜਦ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਰਾਵਿਨੰਦਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: "ਕਿਵੇਂ, ਮਹਾ-ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਕਮਲ-ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ? ਪਦਮਨਾਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ?" "ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਯੋਗ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" "ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਠਦਾ ਹੈ? ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?