ਉਹ ਓਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਗੁਪਤ ਗਣਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਕੁਝ ਗਣਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਭੇੜਾਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਣ ਬੜੇ ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਅਜੀਬ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਕਈ ਗਣ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੰਗੇ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਾਂ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੇਟ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਪੈਰ, ਬੇਅੰਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੈਵੀ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਣ ਭੇੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਰਚੀਆਂ ਤੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਅਸਧਾਰਣ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਣ ਤੰਤੂਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਉੱਤੇ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਕੌਣ ਹਨ? ਕਿੰਨੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।" ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗਣ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਰਸਤੇ, ਉਜੜੇ ਬਾਗਾਂ, ਘਰਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਕੁਝ ਗਣ ਤਾਪ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫੈਨ, ਕੁਝ ਧੂੰਆਂ, ਕੁਝ ਮਧੂ, ਕੁਝ ਲਹੂ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਣੇ, ਨੱਚ, ਭੇਟਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਗਣ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ-ਚਮੜੀ ਦੀ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ, ਮੁੰਜਾ ਦੀ ਕਮਰਪੱਟੀ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੜੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ, ਪੱਥਰ, ਕਾਂਸ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਝੰਝਣੀਆਂ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗਣਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਤੋਂ ਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖਾਂਗਾ ਜੋ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ? ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ਤੇ ਵੀਰਕਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੀਰਕਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਵਿਜਯਾ, ਜੋ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼-ਚੁੰਬੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ। ਉਹ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਨਪਾ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਵੀਰਕਾ! ਤੇਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਜਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੀਰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਮੁੰਹ ਧੋਇਆ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠਾਂ, ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸਦੀ ਕਾਂਤਿ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਰਿਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਆ, ਆ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਵੀਰਕਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਗਲ ਤੇ ਚੁੰਮਣ ਲਗ ਪਈ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੂੰਘਿਆ, ਸਰੀਰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ ਦੈਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ—ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਰਪੱਟੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਜਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਹਾਰ ਤੇ ਜੰਘਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ। ਦੈਵੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੇ ਦਾਣੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਸਰੀਰ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੋਰੋਚਨਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, "ਹੁਣ ਜਾ, ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ, ਪਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ। ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ, ਦਰੱਖਤ, ਹਾਥੀ, ਟੁੱਟੇ ਪੱਥਰ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਜਹਾਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਤੀਬਰ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚਿ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਬਾਘ ਹਨ।" "ਹੇ ਵੀਰਕਾ! ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਇਹ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।" ਵੀਰਕਾ ਨੇ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਸਜਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਲਾਲ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਟਿਕਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਿੰਦੁਵਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਇਹ ਜਾਸਮਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਜਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਖਿਡੌਣਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਪੱਛਮ, ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ, ਉੱਤਰੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਗਿਆ। ਮਾਂ, ਜੋ ਪਰਬਤ-ਪੁਤਰੀ ਸੀ, ਝਰੋਖੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਛੋਟੇ ਵੀਰਕਾ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਗਤ-ਜਨਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੌਣ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ? ਸਿਰਫ ਉਹੀ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਹੀਨ, ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸ਼ੀਰ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ, ਸਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਇਹ ਰੂਪ, ਤਲਵਾਰ, ਤਲਵਾਰ-ਸਾਜਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਲੇਪ, ਮੌਤ-ਸਵਰੂਪ ਆਏ। "ਕੌਣ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ? ਦੱਸੋ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ?" "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।