ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਮਲਾਂ 'ਤੇ ਝਲਕਦੀ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਵਿਅੰਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਨਰ ਵੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਸਾੜਜ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸੁਰ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇੱਥੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਸਿਕਤਾ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੀ। ਇਹ ਗੌੜਕ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਪਤੋਲ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਚਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੀਆਂ; ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਨਾਚ ਕਰਦਾ, ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜ-ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨ ਤਾੜਾ ਵੱਜਦਾ, ਨ ਹੀ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਆਕਾਰ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਭਰ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਣਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਮਚ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਹਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁਵਰਨ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਪੰਨਾ-ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਜਲਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਦੂਰਲੇ ਛੱਜੇ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਵਗਦੇ ਪਿਆਰੇ ਝਰਨੇ। ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ, ਦਿਵਿ-ਵૃਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲੰਬੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਮੰਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ-ਪਤੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗੂ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨੀਲੀ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮਹਿਲ ਦੀ ਖਿੜਕੀ 'ਚ ਖੜੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਹੋਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾਈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ, ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: "ਮਿੱਤਰ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਾ ਕਰ।" ਕੋਈ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ, ਉਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਨਾਕੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਰਸ ਲਵੇ। ਕੋਈ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਚੰਚਲ, ਮਦਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਲਾਜ਼ ਦੇ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਨੇ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।" ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਚਮੜਾ ਲਪੇਟਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ-ਜਣਮੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਲੰਮੇ ਜਟਾ ਤੇ ਹਿਰਣ-ਚਮੜਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਛੂਹਿਆ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ, ਪਰ ਮਾਪ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤੇ ਬੋਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਵਿ-ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਪੈ ਗਈ; ਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੀਆਂ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹੀ ਗਿਰੀਜਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਤੰਭ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਜੜੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਹਾਰ ਬਾਗ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ-ਪੁਖਰ। ਮਹੇਂਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ, ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹੀ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।" ਭੀੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਕੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਹਾੜ-ਪਤੀ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਗਵਾਹੀ 'ਚ, ਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਾਇਆ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੰਨਿਆ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਵਿਧੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਤੁਰਮੁਖ ਸੀ। ਦੂਲੇ ਆਪ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਕੁੜੀ ਵਿਸ਼ਵਰਾਣੀ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵ-ਦੈਤ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਇਥੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵਿਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ, ਚਾਵਲ, ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਤੇ ਗਹਣੇ ਲੈ ਆਈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਗਹਣੇ ਲਏ ਆਏ; ਦੇਵਤਾ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵਿ-ਗਹਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਵੱਡਾ ਪਵਨ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਵੱਗਾ; ਇੰਦਰ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ ਲੈ ਖੜਾ ਸੀ। ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੜਾ ਸੀ; ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿਨਰ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਸਾਜ ਵਜਾ ਰਹੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ 'ਚ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਚੰਚਲ ਟੋਲੀਆਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿੱਲਾ ਰਹੀਆਂ; ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਸੂਰਜ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਪਹਾੜ-ਪਤੀ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਨੇ ਆਤਮ-ਵਿਨੋਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ-ਵਿਨਾਸਕ ਨੇ ਰਾਤ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ; ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ ਦੇਵ-ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਸੁਤੰਤਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਿੰਗਧਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ-ਨਿਲ-ਲਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਉਮਾ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਕਿਸਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਜਦੋਂ ਧੀ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹਰਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੀ ਪਹਾੜੀ ਨਗਰੀ, ਜੜਾਵਾਂ, ਸਫ਼ੈਦ ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਸਟਲ-ਮਹਿਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਅਮਰ-ਜਨ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦਾ ਮਨ, ਮਕਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਆਸਕਤ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਲੰਮਾ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ।