ਹਵਾ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਮੇਂ 'ਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਤੇ ਰੌਣਕ ਹੋ ਗਈ, ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਛਾ ਗਈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਏ। ਨਾਗ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਰੁੱਖ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਧਾਤੂ, ਪਰਬਤ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਦਾਸ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਬਰਫੀਲੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਸਾਰੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚੀਆਂ, ਤਿਆਰ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਭੀ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਜਟਾ 'ਚ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਚੌੜੀਆਂ ਮਮਤਾ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਮੁੰਡਾ ਨੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਲਾ ਗੁੰਥ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।" ਸੌਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੀਜਾ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਾਰਨ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਨੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਚੁਪੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਤਾ-ਭਸਮ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ। ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਚੂੜੀ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤਖਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਡੋਲ ਵੀਰਕਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਸਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰ, ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਈਨੇ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀਆਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ੍ਰ ਵੇਖਿਆ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਾ ਕੇ ਸਥਾਣੁ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਅਜਿਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਤੀ, ਮਦਨ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਗੁਫਾ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਰਨ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆਗੇ ਵਧੋ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕੋ।" ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਮੂੰਹ ਤੇ ਭੰਵੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕੰਟਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਗੇ ਵਧੋ, ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਰਹੋ।" "ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਰ ਲਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵੱਡਾ ਦਲ-ਦਲ ਹੈ। ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਚੰਚਲਤਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਚਲੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਭੌਰਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਵਿਅਰਥ ਹੀ, ਯਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਨਗਰ-ਨਾਸਕ ਦੀ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਕਦਮ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਪੈਦਲ ਹਨ; ਹਰਾ-ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੋਹਾਂ ਰਸਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਚੰਵਣੇ, ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਝੰਡੇ, ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਆਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਨਨਰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਸੜਜ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦੇ। ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਸਪਸ਼ਟ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਬਣੇ, ਨਾਪ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਵਧੀਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹਨ, ਇਹ ਗੌੜਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਛੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਸਾਡਾ ਸਾਜ਼-ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੇ? ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿਸਦੀ ਮੱਤਲਬ ਸਦਾ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਨੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਬਤ-ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ।" "ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਡੌਲ ਦੀ ਧੁਨ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਹ ਸਵਭਾਵਿਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਾਇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ—ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੂੰਜਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਹਲਚਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਤੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੰਨ੍ਹਾ-ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ; ਕਿਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੂਰਲੇ ਛੱਤਾਂ; ਤੇ ਕਿਤੇ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਵਗ ਰਹੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਛਪੇ, ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ, ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ-ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਪਰਬਤ-ਪਤੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈ: ਸ਼ੇਰ-ਵਰਗੀਆਂ ਜਿੱਤ ਭਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ।