ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਵੰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਫਲਦਾਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਚੀਜ਼ ਜਦੋਂ ਬੜੀ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੀ ਇਸ ਮਿਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਦੰਦ ਚੀਰ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਝੂਠੇ ਲਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਰੋਕ ਹੈ? ਕੌਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ?" "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਤੇ ਝੂਠੇ ਲਗਾਓਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਲਗਾਓਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਉਹ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਅਣਮਾਪ ਹੈ।" ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸਮਝ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਵਰੁਣ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?" "ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ 'ਪ੍ਰਭੂ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਆਦਿਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ? ਜਨਾਰਦਨ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ?" "ਆਦਿਤੀ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮਿਆ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਆਦਿਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ। ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਸਨ।" "ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਧੂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਛੇ ਵਰਗ ਬਣਾਏ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਅਜਨਮੀ, ਅਪਰਕਟ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬਣਿਆ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਜੀਫਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ: ਹਰੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਮ—ਉਤਮ, ਅਧਮ, ਤੇ ਮਧਯਮ—ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸਾਝੇ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲਪਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਉਲਟ-ਸੁਲਟ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹਦਾ ਤੇ ਅਸਲੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਤਾਂ ਉਲਟ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਾਹਵਾਂ ਜਾਂ ਅਸਲੀ ਸਮਝਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਰਚੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਗਈ।" "ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ: ਕੁਝ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਕੁਝ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕੋਈ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੀਣਦਾ, ਕੋਈ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਣਦਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ 'ਅੰਤ ਰਹਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਅਮਰ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਐਸਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" "ਉਥੇ, ਜਦ ਜਰ, ਮੌਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਚੰਭੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹਦੀ ਹਾਂ; ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।" "ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਾਜ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਾਪ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਪੱਕਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ਜਾਂ ਰਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ— "ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਸਤੀਕ ਕੁਵਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ:" "ਹੇ ਧੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਅਦਭੁਤ ਹੋ! ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਰਣੈ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਜਾਣਣ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਜਲਦੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਮਕ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?" "ਅਸਪਸ਼ਟ ਬਚਨ ਕੀ ਲਾਭ? ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ; ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਹੋ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਧੂ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ।