ਬੇਟੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਭੋਗਾਂ ਦੀ, ਦੂਜੀ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਭਿਖਾਰੀ, ਨੰਗਾ, ਅਜੀਬ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ, ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ, ਭਿਆਨਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਮੂਰਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭੋਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਉਹ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਹਣੇ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਤੇ ਚਰਬੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਿਆਨਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਹਰਿ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਥੇ ਯਜਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਜਰ ਧਾਰਕ ਹਨ। ਇਥੇ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ—ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ? ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਚੇ ਲਾਭ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤੇਰੇ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸੰਯੋਗ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੀ ਇਹ ਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਰਬਤ-ਕਨਿਆ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਭੀੜੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਝੂਠੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਹਾਰ ਹੈ? ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਲਾਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਤੇ ਝੂਠੇ ਮੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਮੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਅਪਰਗਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਅਸਲ ਧਰਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸੱਚਾਈ—ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਾ, ਹਰਿ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਅੱਗ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਹਵਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਵਰੁਣ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ? ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭੀ ‘ਪ੍ਰਭੂ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਆਦਿਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ? ਜਨਾਰਦਨ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ? ਆਦਿਤੀ ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਰਾਯਣ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਦਿਤੀ ਦੱਖ ਦਾ ਧੀ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਦੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਸ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਲ਼ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਏ? ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਧੁ-ਸੰਘਾਰਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਈ। ਉਹ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ ਛੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਪਰਗਟ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ, ਆਧਿਕਾਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੁੱਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ: ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰਿ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉੱਚੇ, ਹੇਠਲੇ, ਮੱਧਲੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਤੇ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਟ-ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ: ਕੁਝ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਕੁਝ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਈ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ, ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ, ਕਈ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਅਨੰਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨੂੰ ਅਮਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ? ਇੱਥੇ, ਨਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਾਰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਚੰਭੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਘੱਟ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।