ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਈਸ਼ਾਨਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਗੁਲਾਲ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦੰਡ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਭੂਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੰਦ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਈ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦੀ ਚਾਦਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖੋਪੜੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਯਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਗ ਸਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦਾ ਸਿਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ (ਕਾਮ) ਨੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਭੰਵਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਢਲਾਨ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਭਾਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਮਿੱਠੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਯਾਦ ਆ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪਤਨੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਆਏ ਵਿਘਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ, ਪਰ ਧੂਰਜਟੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਪਰ ਆਸ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਇੱਛਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਇੱਛਾ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਮੱਛਲੀ-ਧਵਜ (ਕਾਮਦੇਵ) ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਮਧੁ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਮੰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਉਹ ਹਰਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਕਰ-ਧਵਜ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਮੋਹਨ ਨਾਮਕ ਅਦਭੁਤ, ਵਿਨਾਸਕਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮੋਹਨ ਬਾਣ ਜਾ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਭਾਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਭਰਮ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਛਾ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਤੀਜੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਸੰਸਾਰ-ਨਾਸਕ ਅੱਖ। ਜਦ ਮਦਨ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਧੂਰਜਟੀ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖ ਖੋਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਾਲ, ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਦੇਵ ਤੁਰੰਤ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰਾ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅੱਗ ਫੈਲ ਗਈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਭਾਵਾ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਬਸੰਤ, ਚੰਦ, ਫੁੱਲਾਂ, ਭੰਬੀਆਂ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ—ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਬਾਣ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਵਿੱਖਿਆ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ, ਅੰਦਰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਰੋਕਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਹ ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਅਸਾਧ, ਜਦ ਦੇਖੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ, ਹਰਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਪਤੀ ਮਧੁ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਰੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਧੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅੰਬ ਦੀ ਲਤਾ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਭੰਬੀਆਂ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਰਤੀ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਹਥੀਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਧ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸੁੱਚੀ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਰਾਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਹ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਿਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਨ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਦਇਆਲੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਭਾਵਾ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰੋਤ! ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਿਨਾਸਕ, ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਰਵਾ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਪੂਰਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਕਾਲ, ਕਲਾ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਕੁਦਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋ, ਅਪਾਰ ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਡਰਾਉਣੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਅਨੇਕ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ, ਅਦਭੁਤ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਸਹਣਸ਼ੀਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰ-ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਅਪਾਰ ਮਾਪ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ-ਯੋਗ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਾਰੀ, ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾ-ਭੈਸ਼ਜ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋ, ਚਲਤ-ਅਚਲਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਅਪਾਰ, ਮਹਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ। ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ?’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ।