ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮਨਮਥਾ ਹੈਂ—ਜੋ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦੇ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਰਿਤੂਪਤੀ ਨਾਲ।" ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਝ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਪੰਜ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਦੇਵ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ? ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਵੇਂ ਅਟੱਲ ਹਨ; ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਜਾਂ ਰੋਸ—ਦੋਹਾਂ ਹੀ—ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਅਨੰਦ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਅਸਫਲ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲਓ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਮ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਤੀਪਤੀ; ਬਿਨਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ, ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਕਾਮਦੇਵ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਮਧੁ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਉਤਲੇਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਲੱਗ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਕਠੋਰ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਸਾਥੀ, ਇਰਖਾ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਲਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਚਰਮ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧੀਰਜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਜੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਰੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉੱਥੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਨੀਲੇ, ਹਰੀ-ਭਰੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਤ ਬਲਦ ਚਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੁੰਦਰ ਨਿਵਾਸ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਸਾਰੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਕੇਸਰ ਦੀ ਧੂੜ ਸੀ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਅਡੋਲ, ਭਿਆਨਕ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਸੋਏ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੰਦ। ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਵੱਲ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਸ੍ਰਾਵਸਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਉੱਪਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਫਣ, ਸਾਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ। ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਵਿਛੌਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਨਾਭੀ ਕੇਂਦਰ, ਇੱਕ ਸੱਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ, ਭੌਂਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਢਲਾਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਮਦਨ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ੰਕਰ) ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਆ ਸੁਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਾਮ ਵਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ, ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ; ਪਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਧੁਰਜਟੀ (ਸ਼ੰਕਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਆਸਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਇੱਛਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਮ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਸਨ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਰੂਪ। ਫਿਰ, ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਮਤ੍ਸ੍ਯ-ਧਵਜੀ (ਕਾਮਦੇਵ) ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਧੁ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਮੰਗੋ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਦਨ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਰੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਮਕਰ-ਧਵਜੀ ਨੇ "ਮੋਹਨ" ਨਾਮ ਦਾ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਤੀਖਾ ਤੇ ਸੰਘਾਰਕ ਬਾਣ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਕਠੋਰ, ਉੱਚਾ, ਮੋਹਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਤੀਰ ਜਾ ਲੱਗਾ; ਫਿਰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਕੇ, ਭਵ (ਸ਼ੰਕਰ) ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਆ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਵਲ ਝੁਕ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ। ਬਾਹਰਲੇ ਘਣੇ ਵਿਘਨਾਂ ਕਾਰਨ, ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਏ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਤੀਜੀ, ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਅੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਕ ਅੱਖ। ਜਦੋਂ ਮਦਨ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਧੁਰਜਟੀ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੀ; ਉਸਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਚੀਕ ਪਏ।