ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਹਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਅਸੁਭਾਗ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਉਲਟੇ ਹਥਾਂ ਵਾਲਾ' ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਅਭੀਚਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੁਭਾਗ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਆਯੁ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਸ ਦੇਵੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੈਲਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੰਵਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਆਏ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ। "ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਦੁਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਤੁਸੀਂ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਹਿਮਾਚਲ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਇਸ ਦੇਵੀ ਲਈ ਕੋਈ ਪਤੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮੂਲ, ਆਸ਼੍ਰਯ, ਅਨਾਦਿ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਰਵੋਚਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਅਤੇ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਸਰਵੋਚਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਖੇਡ-ਖਿਲੌਨੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ। ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਤੇ ਦੁਖ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਅਚਲ, ਅਟੱਲ, ਅਜਨਮਾ, ਮੂਲ, ਅਜਰ, ਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ—ਹੁਣ ਸੁਣ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ। ਦਿਵਿਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਰੀਰਕ ਲਕੜਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਯੁ, ਧਨ, ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਅਣਮਾਪਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ; ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਥ, ਦਾਨ-ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਥ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਵਰ-ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਹਨ; ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਮੇਰੀ ਵਿਵਰਣ ਵੀ ਸੁਣ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਸਾਫ ਨਖ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਕੁਟਾਂ ਦੇ ਰਤਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੈਰ ਰੰਗ-ਰੰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਵ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਬਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਿਵਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਤੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਜਲਦੀ ਹੋਵੇ; ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਤੂੰ ਸਹੀ ਰੀਤੀਆਂ ਕਰ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਹਿਮਵਤ। ਨਾਰਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ। ਫਿਰ, ਬਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੀਤ, ਅਗਮ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਵਾਕ-ਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਫੇਲ ਸੂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਮਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਤਮ-ਜਨਮ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ 'ਤੇ ਆਗਿਆ ਦੇ।" ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਬੋਲੇ, "ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਤੁਰਕੇ ਤੇ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚੇ; ਉੱਥੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਆਵਾਸ 'ਤੇ, ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। "ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਪੰਜ-ਬਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ, ਨੇ ਆਮ-ਟਹਿਰੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਛ-ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਰਤੀ ਸਮੇਤ, ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।