ਹਰਿ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੀਲੀ, ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਸਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਹਿਣੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰ, ਕਪਾਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ—ਕਪਾਲੀ, ਪਿੰਗਲਾ, ਭੀਮਾ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼, ਵਿਲੋਹਿਤ, ਅਜੇਸ਼, ਸ਼ਾਸਨ, ਸ਼ਾਸਤਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਚੰਡ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ—ਅਸੰਖ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਲਦੇ ਚਮਰੇ ਵਾਲੇ ਪੰਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੌ ਯੱਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਰਚਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ, ਹਿਮਪర్వਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਿਚੋਂ ਮਦਿਰਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਵਾਯੂ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਵਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਕਿਨਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਾਗ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਟੋਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਭਟਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ-ਗਾਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਅਮਰ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਚੰਨੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਹਾਥੀ-ਰੂਪ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੈਤ ਰਣ-ਕੁਟਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੋਠ ਵੱਟਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੈਤ-ਰਾਜਾ, ਵੱਡੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਟਾਰ ਨਾਲ ਵੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਸੈਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿਨਰ—all ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਨੋਖੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: ਪਾਸ਼, ਕੁਟਾਰ, ਚੱਕਰ, ਭਾਲੇ, ਗਦਾ ਆਦਿ। ਭਾਲੇ, ਸ਼ੂਲ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਗਦਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਹਥਿਆਰ ਦੈਤ ਨੇ ਐਵੇਂ ਨਿਗਲ ਲਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਝੁੰਡ-ਸਰਦਾਰ ਕੁਝ ਟੁਕੜੇ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਢਾਹਦਾ, ਉਹ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਣਭੂਮੀ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਉਹ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਦੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਿਆ: “ਹੋ, ਹੋ! ਦੈਤ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਫੜੋ! ਉਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ, ਜਿਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ! ਤਿੱਖੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਘਸੀਟੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰੋ!” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਕਪਾਲੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਫੜਫੜਾ ਰਹੀਆਂ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤਿੱਖਾ ਭਾਲਾ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਂਛਿਆ। ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਵਲ ਦੌੜ ਲਾਈ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਭਾਲੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ। ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਵੱਜਿਆ; ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦਸੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਛੀਲ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਾਲਾ-ਚਿੱਟਾ ਦੈਤ, ਸੁਤੰਤਰਤ ਪਤਝੜ-ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੁਆਹ ਵਰਗੇ ਸਫੈਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ, ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪੱਟ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਆਇਆ। ਹਾਥੀ-ਦੈਤ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸੂੰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਘਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਨੌਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਮਰਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਣਭੂਮੀ 'ਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸ਼ੀ ਦੇ ਗੇਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ-ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਕਪਾਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਥੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਦੈਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੌਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਲ ਵਧਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ; ਜਦ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੈਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ। ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਬੈਠਾ; ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਲ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੈਣਕ ਚੋਲਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਦੀਆਂ, ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉਹ ਖਾਲ ਦਾ ਚੋਗਾ ਬਣਾਇਆ; ਜਦ ਦੈਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਂ ਦੈਤ-ਸਰਦਾਰ ਡਰ ਗਏ। ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪਾਲੀ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਚੋਗਾ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮਹਾਂ ਦੈਤ-ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ— ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੈਤ-ਰਾਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਡਮਰੂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਾਲ-ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਦਾ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।