ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਙ੍ਕਸ਼ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਸੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ—ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੈਤ੍ਯ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਮਾਗ ਚੋਂ ਉਲਝ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਜਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਹਰੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੰਝ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਫਿਰ ਅਧੋਖਸ਼ਜ ਨੇ ਸਹਸਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਸ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਦੈਤ੍ਯ ਤਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਅਜੇਹਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਾਰੇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਆਉਣੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ। ਜੰਭਾ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੁਣ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੰਭਾ—ਜਗਤ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ—ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦਾਨਵ। ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠਾਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਭਾ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਟਕ—ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦੇ। ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਹਸਰਾਕਸ਼, ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਹਰੀ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਹਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਢੇ, ਉੱਚੇ ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ—ਕਪਾਲੀ—ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ—ਕਪਾਲੀ, ਪਿੰਗਲਾ, ਭੀਮਾ, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਵਿਲੋਹਿਤ, ਅਜੇਸ਼, ਸ਼ਾਸਨ, ਸ਼ਾਸਤਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਚੰਡਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ—ਅਣੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੰਦਰ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਪੱਖੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਡਿੱਗ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹਿਮ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਮਦਿਰਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੇਜ਼ ਪਵਨ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਖੜਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਪਾਸੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਆਦਿਤਯ, ਵਸੂ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਭੁਤ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਣਗਿਣਤ ਟੋਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਟਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਜਸ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ, ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਅਮਰ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਜਦੋਂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਫੌਜ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ੍ਯ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਲੜਾਈ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੋਠ ਵੱਟਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜਾ, ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰ—all ਮਿਲ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ਫਾਹੇ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਚੱਕਰ, ਭਾਲੇ ਤੇ ਗਦਾ। ਭਾਲੇ, ਬਰਛੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੋਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ, ਵੱਜਦਾ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਹਾਥੀ-ਦੈਤ੍ਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ੍ਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਫੌਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਹੋ ਹੋ! ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫੜੋ! ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲੋ, ਜਿਸਦਾ ਆਸਰਾ ਮੁੱਕ ਗਿਆ! ਨੁਕੀਲੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੋ, ਉਸਦੇ ਨਬੂਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜੋ!’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨੁਕੀਲਾ ਭਾਲਾ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਪਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਭਾਲੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਹਾਥੀ-ਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਵੱਜਿਆ; ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦਸੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੂੰ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗਿਆ, ਤੇਜ਼ ਨੁਕੀਲੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਦੈਤ੍ਯ, ਕਾਲਾ-ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ, ਸੁਆਹ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪੀੜਤ ਦੈਤ੍ਯ, ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਹਾਥੀ-ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਨੌਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਖੜੇ ਰਹੇ।