ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਮਹਾਨ ਰਥ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਸ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਲੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਨਾਥ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਾਯੂ, ਜੋ ਦੇਵਦੂਤ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਮਾਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ‘‘ਹੁਣ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’’ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜੋ ਨੀਤੀ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ—ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ—ਸਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਥਿਰ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਮਿਲਾਪ, ਫੁਟ, ਦਾਨ ਤੇ ਦੰਡ—ਇਹ ਚਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਵੈਰੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।’’ ‘‘ਕੋਈ ਲੋਭੀ, ਨਿਰਦਈ ਜੇਕਰ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਤਸ਼ੇਪ ਹੋ ਕੇ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਾਪੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਦੇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨ ਤਾਂ ਮਿਲਾਪ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਨ ਉਹ ਜਨਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨ ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੀ ਉਪਾਏ ਬਚਦਾ ਹੈ—ਦੰਡ—ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ; ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।’’ ‘‘ਕ੍ਰੂਰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਉੱਚ ਮਨਤਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਦਇਆ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਲਾਪ ਡਰ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮੀ ਜਣਿਆਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਚਨ ਹੈ; ਪਾਪੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ,’’ ਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸਿਓ; ਤੁਸੀਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਆਦਿਕ ਕੋਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ ਦੰਡ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰੋ। ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ—ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ।’’ ‘‘ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਥ ਤੇ ਵਾਹਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।’’ ‘‘ਯਮ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਜਲਦੀ, ਹੇ ਸਵਰਗਵਾਸਿਓ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।’’ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਜੇਤ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ; ਯਮ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਸੂਸ ਭੈਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਗਨਿ, ਆਪਣੇ ਮੰਡੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ ਫੜਕੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਵਾਯੂ, ਹਾਥ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ; ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਭਿਆਨਕ ਦੇਵਤਾ, ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ; ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੰਨ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਚੌਗੁਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੋਨੇ-ਪੀਲੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਰਥ, ਬਰਚੀਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਬੈਰੀਲ ਤੇ ਮਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਖਸਸ ਲਾਲ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਲਹੂ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਵਾਲ, ਗਿਧ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਵੱਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਗੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੀਬਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਲਾਂਬਦੇ ਹੋਏ। ਯਕਸ਼, ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜੇ, ਤਿੱਖੇ, ਤਾਮਬੇ ਵਾਲੀ ਉਲੂ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਬਾਘ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਿਧ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਮੁਸਲ ਫੜੇ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਨਰਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੱਤ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਿੱਖੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹੰਸ ਬਣੇ ਹੋਏ। ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਕੁਬੇਰ ਲਈ ਕਮਲ ਰਤਨ ਦੀ ਡਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਝੰਡਾ ਸੀ। ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਝੰਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ; ਯਮ ਲਈ ਲੱਕੜ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਭੇਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੇ ਝੰਡੇ ਉੱਤੇ ਭੂਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਯੋਧੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।