ਮਨੁ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਛੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਉੱਤਸੁਕਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦੈਤ੍ਯ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਜਰਾਂਗਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਤਾਕਤਵਰ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੀਰ੍ਯ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਵੀਰ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੀਰ੍ਯ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਜੋ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਸਰਵਣ (ਨੱਕ ਦੀ ਝਾੜੀ) ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਹਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੜੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾਇਕ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰਾਂਗਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜਨਕ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ? ਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ? ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਗੁਹਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਜੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਠ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਸਤਾਈਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੋ ਬਾਹੁਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।" "ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ, ਵਿਸ਼੍ਵਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਰਾ ਹੋਈਆਂ। ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦ੍ਰ, ਪੁਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤ੍ਯ ਹੋਏ। ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਵਿਨਤਾ ਤੋਂ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਤੋਂ ਸੱਪ ਹੋਏ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।" "ਹੀਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹਰਾ ਕੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਲੈ ਲਈ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉੱਤੇ, ਹੀਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾਨਵ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰੇ।" "ਜਦ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ।' ਦਿਤੀ ਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਮਨਾਇਆ।" "ਜਦ ਉਹ ਵਰਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਜਨਮੇਗਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਰਾਜ ਭੋਗੋਗੇ।'" "ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਸੁੱਤ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਏ।" "ਜਦ ਉਹ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤ ਗਈ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ।" "ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਏ: 'ਮਾਂ, ਤੂੰ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵਾਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।'" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਜਰ ਨਾਲ ਚਵਾਨਵੇਂ ਵਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਦਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੀ ਹੋਵੇ।' ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗੂ ਕਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਈ।" "ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕੇ, ਤੇ ਜਿਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ।'" "ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਘੰਭੀ ਪੀੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਤੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ।'" "ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਵਜਰ ਵਾਂਗੂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗੂ ਅਟੱਲ ਹੋਣਗੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜਰਾਂਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏਗਾ।" "ਇਹ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।