ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਡ਼ੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੋ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੇਵਰਤ ਅਤੇ ਬਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਮਧੁਛੰਦਾ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਘਮਰਸ਼ਣ, ਅਸ਼ਟਕ, ਲੋਹਿਤ, ਭ੍ਰਤਕੀਲ ਅਤੇ ਮੰਬੁਧਿ ਵੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵ, ਦੇਵਰਤ, ਪੁਰਾਣ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਲੰਕਾਯਨ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਹਮਿਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਗਸਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਦਿਉਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਬਾਹੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਿਸ਼ਠ ਹਨ। ਅਗਸਤ, ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਸ, ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਭਲੰਦਕ, ਵਸਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸੰਕਿਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਤਰ ਰਚਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਬਾਨਵੇਂ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼—ਇਹ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸੂਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਤਸਯ ਨੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ? ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ? ਇਹ ਕਥਾ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਰਿਜਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਮਤਸਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—ਸ਼ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਰਾਜਾ ਦੇ ਉੱਚ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਵਜਰਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕਾ ਸੀ। ਤਾਰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਡਰ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਡਰ ਛੱਡੋ। ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਦਾ ਦੌਹਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।” ਇਕ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਲੈ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬੀਜ ਇੰਨਾ ਤੀਖਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬੀਜ ਪਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਫਿਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਸਰਵਣ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ, ਗੁਹਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ), ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁਰਾਤਨ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਵਜਰਾਂਗ ਦਾ ਜਨਕ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕੀ ਸੀ? ਤਾਰਕਾ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ?” “ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਗੁਹਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਸਤਾਈਂ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੋ ਬਾਹੁਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੂ, ਵਿਸ਼ਵਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮ੍ਰਾ, ਕਰੋਧਵਸ਼ਾ ਤੇ ਇਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦਰੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਵਾਂ ਇਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਜਨਮੇ; ਹੋਰ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ, ਪੂਸ਼ਣ ਆਦਿਕ—all ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਆਦਿਕ ਜਨਮੇ; ਦਾਨਵ ਦਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਸੁਰਭੀ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗਰੁੜ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਪ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਹਨ। ਹੀਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਹਰਾਕੇ, ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੀਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾਨਵ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਰਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਦਿਤੀ, ਜੋ austerity ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਰਾਜ ਭੋਗੋਗੇ।” “ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਕ ਹਟ ਗਏ ਹਨ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ। ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਲਗਾਤਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ।