ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤਪस्वੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ—ਕਾਵ੍ਯ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ। ਉਤਾਥ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਗਸਤ੍ਯ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕਰਦਮ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਵਰਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਵਤ੍ਸਰਾ, ਨਗਨਹੂ, ਭਰਦਵਾਜ (ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ), ਦੀਰਘਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਦਵਕ੍ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦਵਤਾ। ਵਾਜੀਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੁਚਿੰਤਾ, ਸ਼ਾਵਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਸ਼ੰਖਪਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਸੱਚਾਈ ਰਾਹੀਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ—ਪ੍ਰਭੂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿਕਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੋ: ਭ੍ਰਗੁ, ਕਸ਼ਯਪ, ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਦਧੀਚੀ (ਸਵ-ਸੰਯਮੀ), ਊਰਸ਼ਾ, ਜਮਦਗਨੀ, ਵੇਦਾ, ਸਾਰਸ੍ਵਤ, ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਚ੍ਯਵਨ, ਵੀਤਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਵੇਧਸਾ। ਵੈਨ੍ਯ, ਪృਥੁ, ਦਿਵੋਦਾਸ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਨ, ਗ੍ਰਿਤ੍ਸ, ਸ਼ੌਨਕ—ਇਹ ਨੌਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭ੍ਰਗੁ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਾਏ। ਅੰਗੀਰਸ, ਤ੍ਰਿਤਾ, ਭਰਦਵਾਜ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ, ਕ੍ਰਿਤਵਚਾ, ਗਰਗ ਅਤੇ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿ-ਸੰਕ੍ਰਿਤਿ। ਗੁਰੂਵਿਤਾ, ਮੰਧਾਤਾ, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਯੁਵਨਸ਼੍ਵ, ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਾ, ਸ੍ਵਸ੍ਰਵਸ ਅਤੇ ਸਦਸ੍ਯਵਾਨ। ਅਜਮੀਧ, ਅਸ਼੍ਵਹਾਰ੍ਯ, ਉਤਕਲ, ਕਵੀ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਸ੍ਵ, ਵਿਰੂਪ, ਕਾਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮੁਦਗਲਾ। ਉਤਾਥ੍ਯ, ਸ਼ਰਦਵਨਸ, ਵਾਜੀਸ਼੍ਰਵਾ, ਆਪਸ੍ਯਉਸ਼ਾ, ਸੁਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ। ਰਿਸ਼ਿਜਾ, ਬ੍ਰਿਹਚੁਕ੍ਲਾ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਕਕਸ਼ਿਵਨ—ਇਹ ਤੀਹ-ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਕਸ਼ਯਪ, ਸਾਹਵਤ੍ਸਰਾ, ਨੈਧ੍ਰੁਵ, ਨਿਤ੍ਯ, ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲਾ—ਇਹ ਛੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਹਨ। ਅਤ੍ਰਿ, ਅਰਧਸ੍ਵਨ, ਸ਼ਵਸ੍ਯਾ, ਗਵੀਸ਼ਠਿਰ, ਕਰਣਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਪੂਰਵਤਿਥਿ—ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਚੀਤਾ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸ਼ਕ੍ਤਿ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਭਰਦਵਾਸੁ, ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਕੁੰਦਿਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ (ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁਤਰ), ਦੇਵਰਤ, ਬਾਲਾ, ਮਧੁਚੰਢਾ, ਅਘਮਰਸ਼ਨ, ਅਸ਼ਟਕ, ਲੋਹਿਤਾ, ਭ੍ਰਤਕੀਲਾ, ਮੰਬੁਧੀ, ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਾ, ਦੇਵਰਤ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਨੰਜਯ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸ਼ਲੰਕਾਯਨ—ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਕੌਸ਼ਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਹਮਿਸ਼ਠ ਹਨ। ਅਗਸਤ੍ਯ, ਦ੍ਰਿਢਦ੍ਯੁਮਨ, ਇੰਦਰਬਾਹੁ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਿਸ਼ਠ ਹਨ। ਮਨੁ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੁਰਵਾਸ (ਇਲਾ ਦਾ ਪੁਤਰ)—ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਗਿਆਨੀ ਖ਼ਤਰੀ ਹਨ। ਭਲੰਦਕ, ਵਸਸ਼੍ਵ, ਸੰਕਿਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਚੀਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ-ਦੋ ਨਾਮ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼—ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ: "ਸੂਤ ਦੇ ਪੁਤਰ, ਮਤਸ੍ਯ ਨੇ ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ? ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਦੋਂ ਹੋਈ?" ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ। "ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਤਿ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ, ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਮਤਸ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸ਼ਰਵਣਾ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ (ਕਾਰਤਿਕ) ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ?" ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤਰ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਜ੍ਰਾਂਗਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁਤਰ ਤਾਰਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਡਰ ਛੱਡੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ। ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪੁਤਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਪੌਤਾ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।' ਇਕ ਸਮੇਂ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ; ਉਹ ਬੀਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੈਣੀ (ਸਰਵਣ) ਝਾੜ ਵਿੱਚ। ਉੱਥੋਂ, ਗੁਹਾ (ਕਾਰਤਿਕ), ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ, ਨੇ ਤਾਰਕਾ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵੱਡੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰਸਭਰੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ, ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ।