ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰਗ ਸੀ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਸੌ ਦੇਵਤਾ ਵਰਸ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮੁਕ ਗਏ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਗਠਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵਸਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋ ਜਾਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬਚੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦੇ ਗਏ; ਪਰ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਵਾਫ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੌ ਦੇਵਤਾ ਵਰਸਾਂ ਲਈ ਸੰਧਿਆ ਸਮਾਂ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਬਚੇ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਬਚੀਆਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨਨ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗਯ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਤੋਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਧਰਮ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਦੇ ਹਨ; ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲਕੜ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਜਨਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਵਧਾਰਨਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ—ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਕ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਵਿਦਿਕ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਘਾਹ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਉਗਾਅ ਜੜਾਂ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਯੁ, ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚੱਕਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੁਵਾਰ-ਜਨ। ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ; ਤੇ ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਤਹੱਤੀ-ਇੱਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ— ਉਹੀ ਚੀਜ਼, ਹੋਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਤੇ ਯਕਸ਼-ਰਾਖਸ਼ਸ ਜੀਵ ਹਨ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਲਕੜ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਲਕੜ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਟਦੀ-ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਲਕੜ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਮਨਵੰਤਰਾ ਮੈਂ ਇਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਉਹ ਵੀ। ਇਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ-ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ, ਜਨਮ ਤੇ ਆਯੁ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਯੁਗ ਦੀ ਅਵਧੀ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ, ਆਯੁ ਯੁਗ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਘਟ ਗਈ ਹੈ; ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਯੁ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ— ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਕਰਸ਼ 'ਤੇ, ਅੱਠ ਦੇਵਤਾ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਛਿਆਨਵੇਂ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਂ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਅੱਠ ਜੰਮਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੜੀਵਾਰ, ਸਤ ਵਾਰੀ ਸਤ ਅੰਗੂਠੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਯੁਗਾਂ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਆਯੁ, ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।