ਕਾਲ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਲੋਕ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰ-ਦੁਆਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦਇਆ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੁਕ ਗਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤਿ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਨੰਦ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ, ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਘੱਟ ਕੇ ਕੇਵਲ ਪਚੀਹ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਤੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕਹਿਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਹਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੀਤਿ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਲੋਕ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਤਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੇ ਭਟਕਦੇ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਲੋਕ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਹਰਣ, ਸੂਰ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ, ਚਾਹੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦੇ; ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਵੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਿਯਮਤ ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਜਾਤੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਲੰਘ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਕੁੰਬ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦੇ ਗਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਚਲਿਆ; ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਬਚੇ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਫਿਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ embodied ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਯੋਗ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਵਧਿਆਈ ਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਘਟਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਧਰਮ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਆਉਂਦੇ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਤਮ-ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਫਿਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਘਾਹ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਹਰੀਅਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸੁਖ, ਆਯੁ, ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏਵੋ। ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਕਹੱਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਰਮਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਕੁਝ, ਹੋਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਅਤੇ ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣ ਲਏ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਦਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।