ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਇਹੀ ਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹਰ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗੁਣਤਾਵਾਂ, ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਵੀ ਕੇਵਲ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ, ਜੋ ਭਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਅਧਰਮੀ ਸਨ—ਉੱਤਰ ਦੇ, ਮੱਧ ਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਦੱਖਣ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅਤੇ ਸਿੰਹਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੰਧਾਰ, ਪਰਾਦ, ਪਹਲਵ, ਯਵਨ, ਸ਼ਕ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਬਰਬਰ, ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਲਿਕ, ਦਰਦ, ਖਸ, ਲੰਪਾਕ, ਆਂਧ੍ਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੁਟੇਰੇ ਜਾਤੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ, ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਉਹ ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ-ਦੇਵਤਾ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਨਾਥ ਸੀ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਬਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ—ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਾਰਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਬੀਜ ਹੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਪਰਸਪਰ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਫੌਜ ਪ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਚੀ ਸੀ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਵਿਗੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਜੀਵ ਹੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲੋਭ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮੁੱਕ ਗਏ, ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਘਾਰ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਗਏ; ਹਰ ਕੋਈ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਦੁਖੀ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਬੇਹੱਦ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਮੋਹ, ਨਾ ਲਾਜ ਰਹਿ ਗਈ। ਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ ਪਚੀਹੀ ਰਹਿ ਗਈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਰ, ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਸੁੱਕਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਜੀਕੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਮੀਂਆਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਤੋਂ ਡਿਗ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਚੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਸਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੀਵ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਦਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ; ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ, ਚਾਹੇ ਖਾਣਯੋਗ ਜਾਂ ਅਖਾਣਯੋਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦੇ; ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖਾਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬਣ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਜਾਤੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌ ਦੇਵਤਾ-ਵਰਸ਼, ਜਾਂ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਭਾਗ ਆ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਭੀਆਂ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਦੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਇੰਝ, ਬਚੇ-ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦੇ ਗਏ; ਪਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਵਾਫਾਦਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੌ ਦੇਵਤਾ-ਵਰਸ਼ ਤੱਕ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਵਾਂ ਯੁਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।