ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼—ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਯਜਨ-ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਹਾਲਤ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠੇ ਸੌਣ, ਬੈਠਣ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਧ ਤਰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਧਰਮੀ ਪੰਥ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਰੀ ਚੋਲੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਨੇਉ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਿਲਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਦਿ ਲਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਗਾਂ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਜੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਆਯੁ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ; ਯਜਨ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਜਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲੈ—ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਉੱਤਮਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਸੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਜਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੰਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਸੰਝ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਤਕ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਵਿਧਰਮੀ ਪੰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਅਧਰਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉੱਤਰੀ, ਮੱਧ ਦੇਸ਼, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਾਰ, ਦੱਖਣ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਤੇ ਸਿੰਹਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਾਰ, ਪਰਾਦ, ਪਹਿਲਵ, ਯਵਨ, ਸ਼ਕ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਬਰਬਰ, ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਲਿਕ, ਦਰਦ, ਖਾਸ, ਲੰਪਾਕ, ਆਂਧ੍ਰਕ ਤੇ ਚੋਰ-ਡਾਕੂ ਜਾਤੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ-ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਬਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫੌਜ ਪ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਝ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਸੰਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਜੀਵ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾਸ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਡਰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਫਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ। ਵੇਦਿਕ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਬੇਹੱਦ ਤੇ ਬੇਲਾਗ, ਬੇਮਹਿਸੂਸੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਕਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਜੀਕਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਛਾਲਾਂ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਮਿਰਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਚੇ ਕੁਚੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹਤਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਬਲਦ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।