ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹਨ, ਸਦਾ ਅਟਲ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਅਕਤ ਜਗਤ ਰਚਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉਸ ਜਲ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬੀਜ ਫੈਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਡਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚਮਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹੀ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਕ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਮਹਾ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੂ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਤਪ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਸੂਰਜ—ਮਾਰਤੰਡ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਰਚਿਆ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਭਾਵ, ਰਜੋਗੁਣ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ, ਉਪਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਧੁਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੱਠ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਸੁਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਚੀ ਆਏ, ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰਿ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਿਰਸ, ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਯ। ਫਿਰ ਪੁਲਹ ਆਏ, ਫਿਰ ਕਰਤੁ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਭਰਿਗੁ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਦਸ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਧਰਮ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਕਾਮਦੇਵ, ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਲੋਭ ਜਨਮ ਲਏ। ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਾਨ, ਗਲ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸਵੀਂ ਧੀ, ਜੋ ਅੰਗਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਮੰਨੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ? ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਇਸਨੂੰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਚਲਚਲਾਹਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼।