ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤਪਸਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀਂਡ, ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਹਿੰਸਾ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ, ਸਵੈ-ਸਯੰਮ, ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਦਇਆ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ, ਖਿਮਾ, ਅਤੇ ਡਟ ਕੇ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਦਾ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਸਮਤਾ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਵੈਰਾਗ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਕਰਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸੁ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਹ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਵ੍ਰਤ, ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਧ੍ਰੂਵ, ਮੈਧਾਤਿਥੀ, ਵਾਸੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸ਼ੰਖਪਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ, ਪਰਜਨਯ, ਹਵਿਰਧਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਰਚੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਯਜਨਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁਆਰਾ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਵੇਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਮੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਫਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਯੁਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਲੋਕ ਦੁਬਾਰਾ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਭ, ਜਤਨ, ਵਪਾਰ, ਯੁੱਧ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ, ਯਾਤਰਾ, ਹੱਤਿਆ, ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ, ਹੰਕਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਜਬਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਫਿਰ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਅਲਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੇਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਕਾਰਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਜਦ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ, ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਕੋਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੇਦ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਤਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣਾਂ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਪਸੂਤਰ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਧਵਰਯਵ (ਯਜੁਰਵੇਦ ਪ੍ਰੰਪਰਾ) ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਰਥਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਆਧਵਰਯਵ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਥਰਵ ਅਤੇ ਸਾਮ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਵੰਡ ਗਈਆਂ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਰਥ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਦਵਾਪਰ ਮੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਦ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ, ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮੌਤ, ਅਤੇ ਰੋਗ-ਕਲੇਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੋਲੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਵਿਰਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਰਕਤੀ ਤੋਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ; ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਈਆਂ। ਆਯੁਰਵੇਦ, ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅੰਗ, ਜੋਤਿਸ਼, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾ ਆਈ। ਕਲਪਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਟਿੱਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲ ਬਣੇ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤ-ਭਿੰਨਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮਨ, ਕਰਮ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੁਆਰਾ, ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕਠਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲੋਭ, ਅਸਥਿਰਤਾ, ਵਪਾਰ, ਯੁੱਧ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਭ੍ਰਮ, ਜਾਤੀਆਂ-ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸਦਾ ਸੰਧਿਆ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਰਮ, ਤਪਸਿਆ, ਯਜਨਾ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।