ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯਜਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਫੈਦ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕਠੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਚਾਈ, ਪਾਠ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਮੂਲ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ, ਦਿੱਲੀਰ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ, ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਵਚਨ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਚੌੜੇ ਚਿਹਰੇ, ਮਜਬੂਤ ਸਰੀਰ, ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਛਾਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਮਰਾਟ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਹੁੰਦੇ, ਹਰ ਲਕੜੀ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਟ-ਵ੍ਰੱਖ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੇ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ "ਵਟ-ਵਾਂਗ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ "ਵਿਆਮ" ਵਟ ਦੀ ਮਾਪ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇਸ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਉਚਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਟ ਦੀ ਘੇਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਤਨ — ਚਕ੍ਰ, ਰਥ, ਮਣੀ, ਪਤਨੀ, ਖਜਾਨਾ, ਘੋੜਾ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ — ਇਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਮਰਾਟ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਮਰਾਟ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ: ਤਾਕਤ, ਧਰਮ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਨ। ਬਿਨਾ ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ, ਰਾਜਾ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਧਨ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਰਾਜ-ਸਮਰਾਟ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਗੁਣਾਂ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਗਿਆਨ-ਤਪ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਲ ਮੱਥੇ 'ਤੇ, ਜੀਭ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ, ਚਾਰ ਦੰਦ, ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਤੇ ਉਤਸ਼ੀਲ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਘੁੱਟਾਂ ਤੱਕ, ਹੱਥ ਤਾਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਰੀਰ ਬਲਦ-ਵਾਂਗ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਮਾਪੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਮੋਢੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ, ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ; ਉਹ ਪਚਾਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਪਚੀਹ ਹਜ਼ਾਰ) ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ: ਅਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਧਰਮ — ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਸਚ — ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ, ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਮਜਬੂਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੀ; ਹੁਣ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਯਜਨ ਕਿਵੇਂ ਆਰੰਭ ਹੋਏ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਰਚਨਾ ਵਾਂਗ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਆਰੰਭ ਹੋਈ, ਤਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ। ਜਦ ਪੌਦੇ ਉੱਗੇ, ਵਰਖਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਬਣਿਆ; ਜਦ ਵਰਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਕਿਵੇਂ ਆਰੰਭ ਹੋਏ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਭੁਕ ਇੰਦਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਹਾ-ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕੀਤਾ। ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਨ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਆਏ, ਅਤੇ ਸਾਮ-ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਧਵਰਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਚਲ-ਫਿਰ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਮੱਧ-ਭਾਗ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦ ਅਧਵਰਯੁ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਠੇ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਭੁਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹੈ?" "ਇੱਥੇ ਅਧਰਮ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਰਿਹਾ; ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਯਜਨ ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਅਧਰਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਤੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਧਰਮ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।" "ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀ-ਵਧ, ਧਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਜਨ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਪਰ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਭੁਕ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਤ-ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ, ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਯਜਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵਸੁਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਯਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਹੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਜਾ; ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੁਮ ਨੇ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਰਵ-ਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ।