ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲੇ ਚਾਵਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੇਟਾਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਪਿਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਾਂ ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਜਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੀ ਜਣਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ, ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਟ, ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਛੜਾ ਹੋਇਆ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਧ ਜੋ ਵਿਘਨ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਬਾਤ ਕਹੀ। ਉਹ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ (ਅਮਾਵਸ ਤੋਂ ਪੂਰਨਿਮਾ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਅਮਾਵਸ) ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਰਾਤ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ—ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਵੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਐਲਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇਵ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਹੁਣ, ਪਿਛਲੇ ਸਵਯੰਭੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਮਾਪ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ। ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਪਲਕ ਦੀ ਠਹਿਰਕ ਤੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ; ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ; ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ—ਆਰਾਮ ਲਈ। ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਠ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਹ ਐਸੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਠ ਸਾਲ, ਤੇ ਸਾਠ ਹੋਰ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਤੀਹ ਹੋਰ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਰ, ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਗਣਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗਾਈ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਕਲੀ; ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਯੁਗ ਕ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਕਲੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਹਦੇ ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਧਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ, ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਚਾਰ ਸੌ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ; ਕਲੀ ਯੁਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਦੋ ਸੌ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਬਚਤ ਸਮੇਂ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਕਲੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ: ਦਸ ਨਿਯੁਤ, ਦੋ ਹੋਰ, ਤੇ ਪੰਜ ਗਿਣਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪੂਰਣ ਪ੍ਰਯੁਤ, ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨਿਯੁਤ; ਨਵਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ—ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਠ ਲੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਲਈ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।