ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜੁਕ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਪਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰ-ਪੱਟੀਆਂ ਤੇ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਥਾਂ, ਅਧ-ਜਲੀਆਂ ਚੰਦ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁੰਬਦਾਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਗੇਟਵੇ, ਅਤੇ ਸੜਦੇ ਘਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਨੋ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੜਦੇ ਘਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਗਲ ਗਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਧਨਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਸੜਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਉਬਲ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੇਟਵੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ramparts ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਹਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਬਾਕੀ ਛੱਡਿਆ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੜਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਅੰਦਰਲੋਕ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਸਮੇਤ, ਜਲ ਗਏ; ਸਭ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿਣ-ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਬਿਨਾ ਨੀਂਹ ਦੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ।” ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। “ਹੇ ਧਨਵੰਤ, ਮਾਇਆ ਕਿਸ ਘਰ ਰਾਹੀਂ ਬਚਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਕਮਾਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਘਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਇਆ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵਾਂ ਲੋਕ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ ਵੀ, ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਅਮਰ ਹਨ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਨਿਵਾਸ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਗਣੇਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਹੱਸੇ, ਅਤੇ ਹਾਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਸੜਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਗਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਰੁਦ੍ਰ-ਵਿਜੈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨंदी-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਜੇ ਇਹ ਪਾਠ ਪਿਤ੍ਰ ਤਰਪਣ ਸਮੇਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਣ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਹੈ; ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਪੁਰੁਰਵਾਸ ਰਾਜਾ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਤ? ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਨੂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਐਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੌਮ੍ਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਕਾਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵੱਤ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹਰ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ, ਉਹ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸੋਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਥੱਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਾ ਪੁਰੁਰਵਾਸ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਉਹ ਦੋ ਮਾਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਕੁਹੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ, ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਉਗਣ 'ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੁਹੂ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਹੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਠੀਕ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਤਰਪਣ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ; ਜੋ ਪਿਤਰ ਅੰਧੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ, ਉਹ ਸੌਮ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤਰਪਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਮ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸੌਮ੍ਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਕਾਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵੱਤ। ਰੁਤੂਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਰੁਤੂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਰੁਤੂਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੁਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੱਖ ਆਏ। ਪਿਤਰ ਰੁਤੂ ਹਨ, ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੁਤੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਦਾ ਰੁਤੂ ਹਨ, ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਪਰਦਾਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਕਾਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵੱਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ; ਜੋ ਗ੍ਰਹਸਥ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਵਿਰਯਜਨ ਤੇ ਰੁਤੂ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਸਥ-ਯਜਕ ਅਗਨਿਸ਼ਵੱਤ ਅਤੇ ਰੁਤੂ-ਯਜਕ ਹਨ; ਕਾਵ੍ਯ ਅਸ਼ਟਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ ਅੱਗ ਹੈ, ਪਰਿਵਤਸਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਇਦਵਤਸਰ ਸੋਮ ਹੈ, ਅਨੁਵਤਸਰ ਵਾਯੂ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਤਸਰ ਹੈ; ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਯੁਗ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ, ਸੋਮ-ਪਾਨੀ ਅਤੇ ਤਾਪ-ਪਾਨੀ; ਪੁਰੁਰਵਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਵਧਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮ-ਪਾਨੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੋਮ, ਅਤੇ ਮਧੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕਥਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।