ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੁंਹ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਇਸਤਰੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ! ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਇਹ ਘਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਕ ਹੋਰ ਦਾਨਵ-ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਅੱਗ! ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੇ ਪਿਆਰੇ!" ਕੁਝ ਦਾਨਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ 'ਪਿਓ! ਪੁੱਤਰ! ਮਾਂ!' ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਕਮਲ-ਝਹੀਆਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਲ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਜੁਕ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰ-ਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਲਾਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਅੱਧ-ਸੜੀਆਂ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ, ਤੇ ਸੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੋਠੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾਲਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਬਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਹਲਾਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਿਆ, ਤੇ 'ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ' ਨਾਮ ਹੀ ਬਚਿਆ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੜਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਸਵਰਗ ਸਮੇਤ, ਤਪ ਗਿਆ; ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਹਿਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਵੱਜਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਬੁਨਿਆਦ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਏਗੀ, ਲੋਕ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵੇਖਣਗੇ; ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਘਰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਰਾਹੀਂ ਮਾਇਆ ਬਚ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਚਮਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਘਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਓਥੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਾਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੋਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ ਵੀ, ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਤੇ ਇਕ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਗਣਪਤੀ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਹੱਸੇ ਤੇ ਪਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸੜਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਵਿਜੈ ਹਿਮਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨंदी-ਧਵਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪੂਣ ਅੰਤਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਪੁਰੂਰਵਾ ਰਾਜਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਨੂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਤੋਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਐਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ, ਸਾਊਮ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਕਾਵ੍ਯ ਤੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਵੱਤ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ ਸਮੇਤ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹਰ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ—ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸੋਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਲ ਪੁਰੂਰਵਾ, ਗਿਆਨੀ, ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਹੂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਮਾਪ, ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਉਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੁਹੂ ਦਾ ਮਾਪ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਹੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੋਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਠੀਕ ਕਲਾ ਵੇਖ ਕੇ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਹੀ ਤਰਪਣ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ; ਜੋ ਪਿਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪੁਰੂਰਵਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਤੱਕ, ਇਹ ਕਥਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਦੀਵ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।